Dochodzenie długów w Polsce: skarga pauliańska (II)

W poprzednim artykule omawiałem ukrywanie majątku przez dłużników celem uniknięcia spłaty zadłużenia względem wierzyciela. Zdarzają się niestety także takie przypadki, że dłużnik w sposób zamierzony i z pełnym rozeznaniem dokonuje takich czynności, które doprowadzają go do stanu niewypłacalności po to, aby wierzyciele nie mogli skutecznie dochodzić swoich zasadnych roszczeń. Najcześciej dzieje się to w ten sposób, iż dłużnik daruje bliskim lub dalszym krewnym elementy majątku ruchomego lub nieruchomego. Na przykład, synowi daruje mieszkanie własnościowe lub dom. Czy zatem w takich sytuacjach wierzycielom przysługują jakieś instrumenty prawne chroniące ich interesy? Polski kodeks cywilny (art. 527 i nast.) upoważnia wierzycieli do złożenia tzw. skargi pauliańskiej.

Jeśli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli, np. darowizny nieruchomości na rzecz syna, osoba trzecia, a więc ten przykładowy syn uzyskał korzyść majątkową, to wówczas każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego. Warunkiem uznania takiej czynności za bezskuteczną jest wskazanie, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia, czyli celowo, zaś osoba trzecia, w tym przypadku obdarowany syn o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. 

Warto w tym miejscu wyjaśnić, co oznacza w takich sytuacjach pokrzywdzenie wierzycieli. Nie ma wątpliwości, iż krzywda wierzycieli wystąpi, gdy na skutek takiej czynności dłużnik stał się całkowicie niewypłacalny albo stał się niewypłacalnym w wyższym stopniu niż był uprzednio. Trzeba zaznaczyć, iż w odniesieniu do osób bliskich dłużnikowi (krewni, powinowaci, ale także partnerzy biznesowi) działa domniemanie, że taka osoba z góry wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. 

Ustawodawca wyszedł z założenia, iż w takich przypadkach trudno mówić o niewiedzy stron, stąd ciężar obalenia tego domniemania spoczywa na osobie trzeciej lub dłużniku, a nie na wierzycielach. Rzeczą charakterystyczną jest, że kodeks cywilny (art. 528) rozszerza działanie tego domniemania na wszystkie wypadki, gdy osoba trzecia uzyskuje od dłużnika jakąkolwiek korzyść majątkową nieodpłatnie, za darmo. W takich sytuacjach nie jest istotne to, czy ona wiedziała, czy też nie wiedziała, że dużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Wystarczy że na skutek darowizny dłużnik stał się niewypłacalny, albo już nim był w momencie jej dokonywania.

Wierzycielowi, który dowiedział się o takiej transakcji przysługuje roszczenie uznania jej za bezskuteczną względem niego na drodze powództwa lub zarzuty przeciwko osobie trzeciej. Zatem może żądać anulowania tej czynności prawnej, nawet w przypadku gdyby ona zbyła przedmiot transakcji. Na przykład, darowany przez ojca-dłużnika dom syn sprzedał jakiemuś obcemu nabywcy. Wierzyciele mogą zatem bez potrzeby udowadniania, że nowy nabywca wiedział o ich pokrzywdzeniu wystąpić z roszczeniem przeciwko niemu. 

Tak się dzieje tylko w sytuacjach darmowych przysporzeń majątkowych, albowiem w przypadku odpłatnych transakcji należy wykazać, iż ta osoba wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną. W każdej sytuacji może się ona zwolnić od zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela, jeżeli go zaspokoi, czyli spłaci zobowiązanie dłużnika w całości lub części, proporcjonalnie do uzyskanej korzyści albo wskaże, z jakiego majątku dłużnika wierzyciel może odzyskać swoje pieniądze. Wierzyciele mają pięć lat na realizację swoich roszczeń, po ich upływie sprawa ulega przedawnieniu, chyba że przerwą jego bieg, o czym będę pisał w następnym opracowaniu za miesiąc. 

***

Bogdan Mucha, doktor nauk prawnych jest autorem, współautorem książek i wielu publikacji naukowych oraz publicystycznych. Dzięki współpracy z polskimi kancelariami prawniczymi, bez konieczności wyjazdu do Polski, pomoże w sprawach z zakresu prawa polskiego (rozwody, legalizacje rozwodów amerykańskich, podziały majątku, sprawy alimentacyjne, spadkowe, obrotu nieruchomościami, profesjonalne pełnomocnictwa z apostille do kupna, sprzedaży, darowizn).

Pomagamy – przy pomocy firm windykacyjnych – w odzyskiwaniu długów zaciągniętych w USA przez osoby, które w celu uniknięcia ich spłaty wyjechały do Polski. Po umówienie dzwonić pod nr tel. 773/481-0588, adres kancelarii: 5736 W. Belmont, Chicago, Il 60634. Sponsorem artykułów jest biuro ALTA TRAVEL AGENCY, które poleca tanie bilety do Polski, Europy oraz po USA, pakiety wakacyjne na Florydę, Karaiby, Hawaje, Tahiti, narty w Kolorado i Utah. Najświeższe informacje na stronie www.altatravel.com lub pod nr tel. 773/481-0585.