Co to jest zachoweki jak go otrzymać?

Prawo polskie

Niejednokrotnie spotykam się z sytuacją, kiedy po śmierci najbliższych krewnych ich spadkobiercy – najczęściej dzieci – dowiadują się, że spadek został w testamencie zapisany innej osobie albo tylko jednemu dziecku z pominięciem pozostałych. Zdarza się też, że jeszcze za życia spadkodawca przekazał nieodpłatnie w formie darowizny cały majątek tylko jednemu z przyszłych spadkobierców lub całkowicie innej osobie pomijając pozostałych uprawnionych do dziedziczenia. Pominięte osoby chcą wówczas dowiedzieć się, czy mają jakąś możliwość otrzymania choć części schedy spadkowej albo stosownej rekompensaty od obdarowanego.

Jest taka szansa. Prawo polskie dopuszcza możliwość domagania się przez takie osoby zadośćuczynienia od testamentowych spadkobierców lub obdarowanych w postaci tzw. zachowku.

Najogólniej mówiąc, zachowek jest to kwota jaka przysługuje osobie, która: należy do kręgu osób uprawnionych do zachowku, dziedziczyłaby z ustawy w danym wypadku, nie została wydziedziczona i nie została uznana za niegodną dziedziczenia, nie otrzymała w inny sposób owego minimum, które w ramach zachowku jej się należy.

Z powyższego wynika więc, że w pierwszej kolejności do zachowku uprawnione są dzieci zmarłego oraz jego małżonek. Jeśli nie ma zstępnych (tzn. dzieci, wnuków itd.) to wówczas do zachowku uprawnieni są także rodzice. Uprawnionym należy się połowa wartości udziału spadkowego, jaki przypadałby im, gdyby miało miejsce dziedziczenie ustawowe (czyli gdyby nie został sporządzony testament albo testament został uznany za nieważny). Jeżeli dzieci są małoletnie albo uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy, to należy się im równowartość dwóch trzecich wartości udziału.

Zachowek stanowi określona kwota pieniężna, której uprawniona osoba może domagać się od testamentowego spadkobiercy. Uprawniony do zachowku nie może więc domagać się od spadkobiercy wydania mu konkretnych przedmiotów należących do spadku.

Zaznaczyć należy, że na poczet zachowku zalicza się wszelkie darowizny uczynione przez spadkodawcę uprawnionemu do zachowku, za wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych w danej rodzinie czy środowisku. W wypadku zstępnych, zalicza się także koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się z upływem trzech lat od ogłoszenia testamentu. Oznacza to, że po upływie tego okresu zachowek nie przysługuje.

W sytuacji, kiedy spadkodawca jeszcze za życia podarował rzecz, najczęściej jakąś nieruchomość (a często się zdarza, że i cały majątek), tylko jednemu z ustawowych spadkobierców albo całkowicie obcej osobie, to wówczas także mamy prawo domagania się zachowku od obdarowanego. Wyzbycie się więc majątku za życia przez spadkodawcę nie oznacza więc jeszcze, że spadkobierca niczego nie otrzyma. Trzeba tylko pamiętać, że roszczenie o zachowek przedawnia się w tym przypadku po upływie trzech lat od otwarcia spadku, czyli od daty śmierci spadkodawcy.

Zachowek nie przysługuje również w wypadku wydziedziczenia albo uznania za niegodnego dziedziczenia.

Wydziedziczenie polega na tym, że spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku jeśli uprawniony do zachowku, wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposob sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, jeżeli dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci, a także jeśli uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Jeżeli zatem taka osoba zostanie wydziedziczona, to roszczenie z tytułu zachowku jej nie przysługuje.

O niegodności dziedziczenia możemy mowić wówczas, jeżeli zostanie wydane orzeczenie sądowe uznające danego spadkobiercę za niegodnego dziedziczenia. Wydania takiego orzeczenia może domagać się każdy, kto ma w tym interes, z tym, że z żądaniem takim można wystąpić w ciągu roku od dnia dowiedzenia się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem trzech lat od śmierci spadkodawcy. Przyczyny niegodności wymienione są przez kodeks cywilny.

Zgodnie z przepisami kodeksu spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:

a) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,

b) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności,

c) umyślnie ukrył lub zniszczyl testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Jeżeli jednak spadkodawca przebaczył spadkobiercy, to nie może on być uznany za niegodnego.

Jak więc widać, sporządzenie testamentu z pominięciem najbliższych osób spadkodawcy nie oznacza, że nie przysługują im żadne roszczenia co do spadku. Pamiętać tylko należy, że muszą one być zgłoszone w odpowiednim czasie i z zachowaniem obowiązujących procedur.

Leszek Lis

Autor jest adwokatem. We wszystkich sprawach związanych z polskim prawem można kontaktować się z nim pod nr telefonu (773) 244-1190 lub (773) 725-7787. Kancelaria mieści się pod adresem 5123 W. Montrose Ave., Chicago, IL 60641.