Andrzej Baraniak
Dzięki parze naukowców Uniwersytetu Warszawskiego Agacie Zborowskiej i jej męża Adama Płoszaja związanych od trzech lat w University of Chicago powstaje projekt stworzenia archiwum prywatnych filmów nagrywanych przez Polaków na terenie Wietrznego Miasta i okolic w XX wieku. Chodzi o filmy domowe, amatorskie, takie, które nie były nagrywane przez profesjonalistów i były nagrywane na analogowych formatach. Na taśmach filmowych 8 milimetrów, Super 8, 16 milimetrów i wszystkich formatach video, które były bardzo popularne w ostatnich dwóch dekadach minionego stulecia. Filmy po zdigitalizowaniu posłużą do większej produkcji filmowej ukazującej historię polskiego Chicago widzianą oczami zwykłych ludzi. Chodzi o to, żeby stworzyć archiwum, które wcześniej nie istniało. Autorzy projektu starali się dotrzeć do osób, które w swoich domowych archiwach miały i mają filmy, na których zarejestrowane zostały wydarzenia rodzinne i społeczne i chciałyby podzielić się tymi historiami udostępniając swoje zasoby do renowacji i digitalizacji na platformie cyfrowej. Do tej pory udało się odnaleźć ponad 3 tysiące różnych filmów, z których około 300 zostało już przełożonych na „cyfrę”.
– Chcieliśmy, żeby osoby prywatne podzieliły się swoimi rodzinnymi historiami, wydarzeniami społecznymi zarejestrowanymi z własnej perspektywy w XX wieku. Najwcześniejszy film w naszej kolekcji pochodzi z 1938 roku. Mogę domniemywać, że było ich więcej w tym okresie, chociaż w głównej mierze należały do bardziej zamożnej warstwy Polonusów, którzy w większym stopniu asymilowali się do kultury amerykańskiej i nie są tymi wydarzeniami zbytnio zainteresowani. To dzisiejsze wydarzenie ma tytuł „Wizualna historia polskiego Chicago”, ale raczej możemy mówić w licznie mnogiej „Wizualne historie polskiego Chicago”. Te filmy są do siebie podobne, bo prezentują wesołe wydarzenia jak: śluby, wesela, chrzciny, urodziny. Są również, co może być zaskakujące, nagrania ceremonii pogrzebowych. Właśnie ten film z 1938 roku takie wydarzenie ukazuje. Są również prawdziwe perełki ukazujące życie społeczne naszej grupy etnicznej. Staraliśmy się pokazać nie tylko te najciekawsze, ale także pokazać pewną powtarzalność i różnorodność tych materiałów. Pojawiło się dzisiaj kilkadziesiąt kolekcji różnych rodzin, różnych osób, ale jest ich znacznie więcej. Staramy się kolejne filmy digitalizować, żeby ta historia, nawet najmniejsza, nigdy nie zaginęła – powiedziała autorka projektu dr Agata Zborowska.
W filmie pokazanych zostało kilkanaście fragmentów filmów z archiwów rodzinnych. Na nagraniach zaprezentowane zostały nie tylko ceremonie i spotkania rodzinne, ale także ulice Wietrznego Miasta, kościoły, ciekawostki architektoniczne, sklepy, kluby nocne, wydarzenia teatralne i muzyczne. Pozyskane z rodzinnych archiwów filmy zostały przełożone na platformę cyfrową i zostaną zachowane dla potomnych.
– Amatorska pasja do filmowania czasami jest większa niż ta profesjonalna. To co dzisiaj widzieliśmy, to były fragmenty filmów zrobionych przez tak zwanych normalnych ludzi, którzy tylko próbują złapać swój moment, przekazać jakąś wiadomość i to ma taką magię w sobie, która też jest fantastyczna. Ciekawie jest zobaczyć naszych rodaków i historię miasta z perspektywy jego mieszkańców – powiedział Adrian Prawica, współtwórca wraz z Rafałem Muskałą filmu „A Night On Milwaukee Ave”.
– Łza w oku się kręci, kiedy oglądamy filmy domowe z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Kiedy zapoznajemy się z ciekawostkami, które zostały dzisiaj zaprezentowane w trakcie tego wydarzenia. Dzisiaj już niewiele osób pamięta, że czterdzieści lat temu rozmowy telefoniczne, szczególnie te transatlantyckie były bardzo drogie i wymagały oczekiwania na połączenie. Dlatego czasami taniej wychodziło nagrać taśmę i wysłać rodzinie w Polsce, co mogliśmy dzisiaj zobaczyć i przypomnieć sobie te czasy – powiedziała red. Małgorzata Ptaszyńska.
Kilka tygodni temu odbyła się projekcja w Domu Podhalan, gdzie zaprezentowany został film o góralskim weselu w Chicago. W planach są kolejne pokazy. Zebrany materiał z pewnością posłuży do publikacji naukowych autorów projektu oraz stworzenia filmu dokumentującego kompleksowo całą problematykę.
Tekst i zdjęcia: Andrzej Baraniak/NEWSRP
