Przewlekła encefalopatia pourazowa CTE (z ang. Chronic Traumatic Encephalopathy) to postępująca choroba neurodegeneracyjna mózgu.
CTE powstaje w wyniku wielokrotnych urazów głowy i wstrząśnień mózgu. Najczęściej dotyczy sportowców (np. bokserów, zawodników futbolu amerykańskiego, hokeistów) oraz żołnierzy. Polega na stopniowym obumieraniu komórek mózgowych i gromadzeniu się białka tau.
CTE wśród zawodników futbolu amerykańskiego to w ostatnich latach narastający problem. Ponieważ CTE można potwierdzić jedynie poprzez sekcję zwłok, częstość i nasilenie CTE wśród zawodników NFL i jego związek z objawami takimi jak demencja nie są jasne.
Jak wynika z nowych badań, przeprowadzonych przez naukowców z wielu ośrodków w USA, prawie jedna czwarta wszystkich byłych zawodników National Football League (NFL), którzy zmarli w latach 2016–2021, miała potwierdzoną przewlekłą encefalopatię pourazową.
Naukowcy zwrócili uwagę, że zawodnicy, których mózgi wykazywały najbardziej zaawansowane CTE (stadium IV), byli przed śmiercią również bardziej narażeni na występowanie objawów typowych dla demencji, takich jak utrata pamięci i upośledzenie funkcji poznawczych.
Aby to wyjaśnić, badacze przeanalizowali tkankę mózgową przekazaną do banków mózgów - UNITE w Boston University CTE Center (333 dawców) i Mount Sinai (1 dawca) oraz UCSF ADRC (4 dawców) - przez zawodników futbolu amerykańskiego, którzy zmarli w latach 2008–2021 i rozegrali co najmniej jeden mecz NFL po 1949 roku (pierwszy rok, w którym obowiązywał obowiązek noszenia plastikowych kasków).
Dostęp do dokumentacji medycznej zawodników dotyczył objawów typowych dla demencji w ciągu życia, przeanalizowano także historię choroby z wywiadów klinicznych z członkami rodziny lub innymi informatorami, aby zbadać związek między zaawansowanym stadium CTE a demencją.
Lekarze prowadzący badanie potwierdzili przypadki demencji i przyczynę zgonu, wykorzystując wszystkie dostępne informacje. Średni wiek w chwili zgonu wynosił 66,5 roku. Spośród 1712 zawodników NFL, którzy zmarli w latach 2008–2021, przebadano mózgi 338 (19,7 proc.) zawodników, z czego u 315 (93,2 proc.) zdiagnozowano CTE; zatem prawdopodobna częstość występowania CTE w chwili zgonu wahała się od 18,5 proc. do 98,7 proc.
Wśród osób, które zmarły w latach 2016–2021, kiedy to najczęściej oddawano mózgi, prawdopodobna częstość występowania CTE w chwili zgonu wahała się od 24,5 proc. do 97,7 proc. Spośród dawców 104 (30,8 proc.) miało CTE w stadium IV, 202 (59,8 proc.) miało demencję zdiagnozowaną przez lekarza prowadzącego badanie, a u 63 (18,6 proc.) choroba neurodegeneracyjna została wymieniona jako główna przyczyna zgonu.
CTE w stadium IV u dawców wiązało się z objawami typowymi dla demencji przed śmiercią oraz z wyższą o 44 proc. częstością występowania demencji rozpoznanej przez klinicystów w badaniu. Ponieważ to retrospektywne badanie obserwacyjne opierało się na pośmiertnej donacji mózgu, interpretacja przyczynowa wymaga ostrożności. Naukowcy przyznają, że badanie ma kilka ograniczeń, m.in. nie wszyscy byli zawodnicy NFL, którzy zmarli w okresie objętym badaniem, zostali w nim uwzględnieni, a niektórzy informatorzy mogli przeceniać lub niedokładnie przypominać sobie objawy.
Zaznaczają jednak: „W sumie te wyniki wskazują, że zawodnicy NFL mają wyższą częstość występowania CTE w chwili śmierci niż wykazano wcześniej w licznych badaniach społecznościowych. Co więcej, dane te wskazują, że nasilenie CTE w chwili śmierci jest istotnie związane z demencją u dawców mózgu - zawodników NFL i że demencja jest u nich powszechna”.
Jak podsumowują, konieczne są dalsze badania w celu dokładniejszego wyjaśnienia natury tego związku, szczególnie w innych populacjach z wysokim narażeniem na powtarzające się uderzenia w głowę w ciągu całego życia.
Jak podkreślają eksperci, większość uderzeń w głowę, których doświadczyli byli zawodnicy NFL, nie miała miejsca na poziomie NFL – raczej na poziomie akademickim i w szkole średniej, a w wielu przypadkach na poziomie młodzieżowym. Wszystkie te uderzenia w głowę skumulowały się, zwiększając ryzyko.
Kolejnym wyzwaniem jest zmierzenie długoterminowych neurologicznych konsekwencji powtarzających się uderzeń w głowę na tyle dokładnie, aby móc przekazać te informacje sportowcom, klinicystom, organizacjom sportowym i decydentom, a także podjęcie takich kroków, jak identyfikacja CTE w ciągu życia i dalsze wysiłki na rzecz ograniczenia narażenia.
Przede wszystkim istniejące i pojawiające się dowody w tej kwestii muszą być regularnie udostępniane byłym, obecnym i przyszłym zawodnikom NFL, aby zapewnić, że zgoda na grę jest uzyskiwana ze świadomością potencjalnego ryzyka i ograniczeń obecnych dowodów naukowych, podsumowują autorzy.
Paweł Wernicki (PAP)
