Jola Plesiewicz
The Joffrey Ballet otworzył sezon 2026–27 premierą „Liliom” Johna Neumeiera, stając się pierwszym amerykańskim zespołem baletowym, który podjął się realizacji tego teatralnego arcydzieła na żywo. W przedsięwzięciu wziął udział 16-osobowy zespół jazzowy Jazztech Big Band Roba Partona i Orkiestra Lyric Opera pod batutą Nathana Brocka.
Chicagowska premiera odbyła się 17 września br. w historycznym gmachu Lyric Opera House. Światowa premiera baletu miała miejsce w Hamburgu, w Niemczech, w grudniu 2011 roku, w wykonaniu Hamburg Ballett.
Balet „Liliom”, w reżyserii i choreografii Johna Neumeiera oraz z muzyką trzykrotnego zdobywcy Oscara, legendarnego kompozytora Michela Legranda, został zainspirowany sztuką Ferenca Molnára z 1909 roku, która stała się również podstawą adaptacji musicalowej „Carousel” autorstwa Rodgersa i Hammersteina.
To jedno z najważniejszych przedsięwzięć artystycznych zarówno Johna Neumeiera, jak i współczesnego baletu dramatycznego. Dzieło jest niezwykle wymagające zarówno dla tancerzy, jak i dla widza.
John Neumeier przeniósł akcję z XIX-wiecznego Budapesztu z oryginału Molnára do Playlandu – podupadającego lunaparku w Ameryce czasów Wielkiego Kryzysu, lat 30. XX wieku.
Baletowa adaptacja za pomocą tańca i muzyki zilustrowała skomplikowaną relację kontrastujących ze sobą postaci: Lilioma (José Pablo Castro Cuevas) – impulsywnego naganiacza karuzeli – i Julie (Victoria Jaiani) – skromnej dziewczyny pracującej w parku, która bezgranicznie zakochuje się w Liliomie.
Gdy oboje stracą pracę, zostaną wystawieni na ubóstwo i wiele życiowych wyzwań.
Podczas wesela przyjaciółki Julie, Marie (Natali Taht), z Wolfem (Jonathan Dole), Liliom wraz z Ficsurem (Xavier Núñez) – szemraną postacią z półświatka – dokonują nieudanego napadu. Gdy nadjeżdża policja, Liliom przebija się nożem. Julie opłakuje Lilioma i wyznaje mu miłość.
Balet rozpoczął się i zakończył podobną sekwencją, a obraz krótkotrwałego powrotu Lilioma po szesnastu latach z czyśćca na Ziemię, aby spełnić dobry uczynek, ukazany w prologu, poprzedziła chwila monumentalnej ciszy. Liliom przyniósł synowi (Reed Henry) starą gwiazdę skradzioną z nieba.
Louis, wychowywany bez ojca, nie rozpoznał go i odrzucił prezent. Sfrustrowany Liliom uderzył syna. Gdy pojawiła się Julie – matka Louisa – przywołane zostało wspomnienie o Liliomie, naganiaczu karuzeli w wesołym miasteczku.
W wielu scenach Liliomowi towarzyszył tajemniczy Człowiek z Balonami (Evan Boersma), będący jego przewodnikiem i nieodłącznym łącznikiem między scenami świata życia i śmierci.
Trzymane przez niego balony, w zależności od przekazywanej treści, zmieniają kolory, a co za tym idzie – symbolikę.
Julie (Victoria Jaiani) i Liliom (José Pablo Castro Cuevas) tańcem w mistrzowski sposób opowiedzieli historię miłości, katastrofalnych życiowych błędów i próby odkupienia winy po śmierci, kreśląc psychologiczne portrety głównych bohaterów.
John Neumeier połączył w spektaklu technikę klasycznego baletu z tańcem współczesnym i jazzowym oraz elementami stylistyki rewiowej i broadwayowskiej.
Michel Legrand stworzył do spektaklu bogatą, symfoniczno-jazzową muzykę, w której brzmienie klasycznej orkiestry przeplata się z brzmieniem big-bandu na żywo.
Choreografia spektaklu charakteryzowała się niezwykłą dynamiką i ekspresją.
Sceny zbiorowe wesołego miasteczka, rywalizujących o pracę mężczyzn, wesela czy roztańczonych diabłów podczas osądu Lilioma kontrastowały z kameralnymi, pełnymi dramatycznego napięcia i czułości duetami: Julie – Liliom, Marie – Wolf oraz Julie i jej syn.
Operujące na scenie światło stworzyło klimat na pograniczu realizmu i surrealistycznego świata pośmiertnego.
Ostatnia scena jest rozbudowanym powtórzeniem prologu, podczas którego Julie, podnosząc gwiazdę, czuje obecność i miłość Lilioma. To emocjonalne przesłanie o odkupieniu pozostało w duszy i sercu odbiorców.
Entuzjastycznie przyjęty przez publiczność spektakl „Liliom” zostanie zaprezentowany w Lyric Opera dziesięciokrotnie od 17 do 27 września 2026 roku.
Tekst: Jola Plesiewicz
