Jan Jakub Grabowski
„Okupowany Kraków”
Wydawnictwo „Hi:story” 2026, 496 s.
Kraków w czasie II wojny światowej został wybrany przez Niemców na siedzibę władz Generalnego Gubernatorstwa. Jan Jakub Grabowski, historyk, licencjonowany przewodnik po Krakowie i twórca popularnego kanału „Okupowana Polska”, proponuje spojrzenie na lata 1939–1945 przez pryzmat konkretnych miejsc, budynków, ulic i ludzi.
Autor prowadzi czytelnika od Dworca Głównego w kierunku Wawelu, odtwarzając obraz Krakowa podporządkowanego niemieckiej administracji. Opisuje proces germanizacji, zmianę nazw ulic, usuwanie polskich symboli oraz działania propagandowe mające przekonać mieszkańców o rzekomo niemieckich korzeniach miasta. Przybliża funkcjonowanie okupacyjnych urzędów, niemieckie plany przebudowy Krakowa, ale również codzienność jego polskich i żydowskich mieszkańców.
Szczególne miejsce zajmują historie związane z niemieckim terrorem: aresztowania, egzekucje, prześladowania inteligencji i działalność aparatu okupacyjnego. Grabowski przypomina także o rabunku polskich dzieł sztuki oraz próbach podporządkowania dziedzictwa Krakowa ideologii III Rzeszy. Ważnym uzupełnieniem tekstu jest ponad sześćdziesiąt archiwalnych fotografii poddanych cyfrowej koloryzacji.
Robert Tocha
„Atlas insygniów władzy w Rzeczypospolitej”
Wydawnictwo „SBM” 2026, 192 s.
Korony, berła, jabłka królewskie, miecze i ceremonialne szaty – przez stulecia stanowiły nie tylko oznaki monarskiego majestatu, lecz także symbole suwerenności, ciągłości państwa i prawa do sprawowania władzy. Ich dzieje bywają równie fascynujące jak losy władców, do których należały.
Robert Tocha przedstawia historię polskich insygniów władzy od koronacji Bolesława Chrobrego w 1025 roku aż do początków III Rzeczypospolitej. Przybliża zarówno najbardziej rozpoznawalne regalia królewskie, jak i mniej znane przedmioty: włócznie, pierścienie czy szaty koronacyjne. Wyjaśnia również znaczenie ceremonii koronacyjnych, w których splatały się tradycje religijne, polityka i symbolika państwowa.
Autor nie ogranicza się do czasów monarchii, pokazuje także, jak po odzyskaniu niepodległości i ustanowieniu republiki dawne oznaki królewskiego majestatu ustąpiły miejsca insygniom władzy prezydenckiej.
Interesująca propozycja dla miłośników historii, symboliki i polskiego dziedzictwa, pozwalająca odkryć mniej znane oblicze naszej wielowiekowej tradycji państwowej i narodowej.
Daniel Kehlmann
„Iluzjon”
Wydawnictwo „Rebis” 2026, 336 s.
Bohaterem powieści jest Georg Wilhelm Pabst, jeden z najwybitniejszych reżyserów kina międzywojennego.
Po dojściu Hitlera do władzy Pabst wyjeżdża do Hollywood, gdzie mimo uznania nie potrafi odnaleźć się w amerykańskim przemyśle filmowym. Powrót do Austrii okazuje się początkiem dramatycznego uwikłania w rzeczywistość III Rzeszy. Reżyser, przekonany, że sztuka może pozostać wolna od polityki, stopniowo godzi się na współpracę z nazistowskimi władzami.
Daniel Kehlmann, łącząc autentyczne wydarzenia z literacką fikcją, tworzy wielowymiarowy portret człowieka, którego ambicja i pragnienie artystycznego spełnienia prowadzą do coraz trudniejszych wyborów. Autor podkreśla, że moralny upadek rzadko dokonuje się poprzez jedną przełomową decyzję. Znacznie częściej jest wynikiem kolejnych, pozornie niewielkich ustępstw. Autor pokazuje mechanizmy samooszukiwania się i usprawiedliwiania własnych decyzji.
„Iluzjon”, nominowany do Międzynarodowej Nagrody Bookera, to nie tylko opowieść o kinie w czasach nazizmu, ale przede wszystkim przenikliwe studium odpowiedzialności, współwiny i wiary w możliwość oddzielenia sztuki od moralności.
Nina Zawadzka
„Ostatni rozkaz serca”
Wydawnictwo „Filia” 2026, 448 s.
Lata trzydzieste XX wieku. W Niemczech umacnia się nazizm, Hiszpanię ogarnia krwawa wojna domowa. W tych burzliwych czasach rozgrywa się historia czworga młodych ludzi, których marzenia i życiowe wybory zostają wystawione na dramatyczną próbę.
Natasza, utalentowana śpiewaczka ze Lwowa, wyjeżdża do Madrytu, by rozwijać karierę muzyczną. Zbyszek planuje studia w Paryżu, Beniamin próbuje odnaleźć swoje miejsce w coraz bardziej niebezpiecznej Europie, a Anna kieruje się ambicjami, które prowadzą ją do ryzykownych decyzji. Ich losy splatają się w świecie, gdzie miłość i przyjaźń coraz częściej przegrywają z polityką i przemocą.
Nina Zawadzka umiejętnie łączy fikcyjne historie bohaterów z autentycznym tłem historycznym.
Wielowątkowa narracja, stopniowo odkrywane tajemnice nadają powieści tempo, a dramatyczne wydarzenia historyczne pozwalają spojrzeć na osobiste tragedie bohaterów w szerszym kontekście.
Opowieść o miłości, poświęceniu i trudnych wyborach, ale również o tym, jak wielka historia potrafi bezpowrotnie odmienić ludzkie życie.
