Praca opierała się na prostej obserwacji: czas potrzebny na podwojenie liczebności populacji ludzkiej stawał się coraz krótszy. Wykorzystując szacunkowe dane dotyczące liczby ludności z okresu od około 400 r. p.n.e. do 1958 r. n.e., autorzy – wszyscy związani z wydziałem inżynierii elektrycznej na Uniwersytecie Illinois w Urbana-Champaign – opracowali równanie, które najlepiej opisywało ten trend. Gdyby sytuacja rozwijała się w dotychczasowym tempie, liczba ludzi na Ziemi rosłaby coraz szybciej, osiągając do 2026 roku ponad 25 miliardów.
Wykorzystano historyczne trendy demograficzne do wyznaczenia asymptoty, do której – teoretycznie – dążyłby wzrost populacji ludzkiej, osiągając nieskończoność. 13 listopada 2026 r. miały zostać tylko miejsca stojące i nie byłoby jak oddychać. „Nasze praprawnuki nie umrą z głodu. Zostaną zgniecione na śmierć (They will be squeezed to death)” – brzmiało proroctwo.
Autorzy założyli idealne warunki (coś w rodzaju raju z nieograniczonym dostępem do żywności), w których liczba osobników danej populacji zależałaby tylko od płodności oraz śmiertelności. Jeśli pominąć istnienie czynników zewnętrznych, gdy w jednostce czasu na świat przychodzi więcej osobników niż umiera, populacja rośnie tym bardziej, im wyższa płodność, a niższa śmiertelność.
Oczywiście na rozwój prawdziwych populacji mają wpływ czynniki środowiskowe, takie jak dostęp do zasobów czy obecność drapieżników. Poza tym rośnie konkurencja między osobnikami i może dochodzić do konfliktów, co hamuje przyrost.
Zdaniem autorów ludzie, dzięki zdolności do komunikacji, mogliby zapobiec szkodliwej konkurencji, a cała populacja mogłaby – z punktu widzenie teorii gier - działać jak jeden osobnik, którego przeciwnikiem jest przyroda. Im więcej osobników, tym łatwiej poprawiać warunki do życia, a co za tym idzie – polepszać warunki do rozmnażania.
Foerster, Mora i Amiot wyliczyli, że liczba ludzi na Ziemi będzie dążyć do nieskończoności i 13 listopada 2026 r. nastąpi koniec świata (z marginesem błędu wynoszącym ok. 5,5 roku). Co ciekawe, 13 listopada to dzień urodzin von Foerstera (ur. w 1911 r.).
Przez pewien czas te przewidywania były nawet podobne do rzeczywistości. Do 1975 r. populacja świata osiągnęła około 4 miliardów, czyli nawet więcej niż prognozowane około 3,6 miliarda. Jednak na początku lat 90. dzietność w bogatych krajach i Chinach zaczęła spadać. Do 2000 roku populacja świata była bliższa 6 miliardom niż przewidywanym 7 miliardom; do 2010 roku osiągnęła 7 miliardów, a nie 11 miliardów. Teraz na świecie żyje około 8 miliardów ludzi – nie setki miliardów.
Demografowie odebrali tekst von Foerstera jako prowokację i wskazali na oczywiste błędy. Choć czas potrzebny na podwojenie liczby ludzi mógłby ulec znacznemu skróceniu, nie mógłby być krótszy niż 9 miesięcy – okres niezbędny do rozwoju dziecka w łonie matki.
„W obliczu komentarzy, które później ukazały się na łamach tego czasopisma, szczegółowa dyskusja nad niniejszym artykułem wydaje się zbędna” – napisał ekspert ds. zdrowia publicznego Harold Dorn na łamach „Science”, dwa lata po publikacji tekstu von Foerstera. Przewidywał, że prognoza ta ustanowi rekord „pod względem krótkiego czasu, jaki był potrzebny, by wykazać jej całkowitą niewiarygodność”.
Oczywiście von Foerster i współpracownicy mieli też dobre rady, pozwalające ich zdaniem uniknąć katastrofy. Zalecali zmniejszenie współczynnika urodzeń „mniej więcej o połowę” – czyli nieco tylko powyżej dwojga dzieci na rodzinę, co zapewniłoby naturalne zastępowanie pokoleń. I rzeczywiście, według danych Banku Światowego dzietność spadła globalnie z około 4,69 dziecka na kobietę w roku 1960 do około 2,19 w roku 2024, a w większości krajów wysoko rozwiniętych spadła poniżej 2.
Aby skłonić ludzi do ograniczenia swojej płodności, autorzy proponowali opodatkowanie rodzin mających więcej niż dwoje dzieci, anulowanie odpisów podatkowych oraz emigrację w kosmos.
Co ciekawe, oryginalny artykuł wspomina o częściowym sponsorowaniu badań przez National Health Institutes w Bethesda (USA).
Paweł Wernicki (PAP)
