Joanna Trzos
Zapisy ustawy End-of-Life Options for Terminally Ill Patients Act (SB 1950), zwanej „Deb’s Law”, umożliwiają dorosłym pacjentom w Illinois dotkniętym nieuleczalną chorobą, u których lekarze przewidują sześć miesięcy lub mniej życia, wystąpienie o receptę na lek pozwalający zakończyć życie na własnych warunkach (Medical Aid in Dying, MAID).
Ustawa nosi imię Deb Robertson – byłej pracownicy socjalnej z Lombard, u której zdiagnozowano agresywną postać raka neuroendokrynnego. W 2022 roku Robertson rozpoczęła publiczną kampanię na rzecz legalizacji medycznej pomocy w umieraniu i stała się jedną z kluczowych postaci tego ruchu.
„Dziś wiem, że mój koniec może być bliski” – stwierdziła Robertson w oświadczeniu opublikowanym przez biuro gubernatora – „Cieszę się jednak, że mogłam odegrać choć niewielką rolę w zapewnieniu dostępu do medycznej pomocy w umieraniu osobom nieuleczalnie chorym w Illinois”.
Projekt ustawy został minimalną większością głosów przyjęty przez Senat stanu Illinois w październiku, po tym jak Izba Reprezentantów zatwierdziła go w maju.
Zwolennicy i przeciwnicy kontrowersyjnych przepisów lobbowali u gubernatora niemal do ostatniej chwili.
„Głęboko poruszyły mnie historie mieszkańców Illinois oraz ich bliskich, którzy zmagali się z wyniszczającą chorobą terminalną. Ich determinacja w walce o wolność wyboru u kresu życia, mimo osobistego cierpienia, miała ogromne znaczenie – powiedział Pritzker w komunikacie po podpisaniu ustawy w piątek, 12 grudnia.
Medyczna pomoc w umieraniu – określana także jako wspomagane samobójstwo lub „godna śmierć” – jest już legalna w 12 stanach USA. Kolejne osiem rozważa wprowadzenie podobnych regulacji. Podpis gubernatora sprawił, że Illinois stał się pierwszym stanem na Midweście, który dopuścił medycznie wspomaganą śmierć.
Zwolennicy ustawy podkreślają, że daje ona dorosłym pacjentom możliwość odejścia na własnych warunkach, gdy medycyna nie oferuje już szans na przeżycie. Przeciwnicy twierdzą natomiast, że przepisy legalizują „samobójstwo sankcjonowane przez stan”.
Organizacja Access Living, sprzeciwiająca się ustawie, wydała oświadczenie, w którym stwierdziła m.in.: „Access Living potępia samobójstwo sankcjonowane przez państwo – niezależnie od tego, kogo dotyczy. Doświadczenia innych stanów pokazują, że po uchwaleniu takich przepisów szybko pojawiają się próby rozszerzenia kryteriów i ograniczenia zabezpieczeń. Access Living będzie nadal walczyć o realną ochronę osób z niepełnosprawnościami i innych szczególnie narażonych w obliczu tej niebezpiecznej ustawy”.
Procedury, wymagania i ochrona pacjentów
Nowe prawo wprowadza procedurę umożliwiającą osobom cierpiącym na choroby terminalne skorzystanie z medycznie wspomaganego zakończenia życia, ale w bardzo ściśle określonych warunkach i przy zachowaniu wielu zabezpieczeń. Zgodnie z przepisami, pacjent może skorzystać z leku przeznaczonego do samodzielnego podania tylko po spełnieniu kilku wymogów.
Po pierwsze, dwaj niezależni lekarze muszą potwierdzić, że pacjent cierpi na chorobę terminalną, a przewidywany czas życia nie przekracza sześciu miesięcy. To weryfikacja medyczna ma na celu upewnienie się, że osoba kwalifikuje się do skorzystania z prawa w sposób bezpieczny i zgodny z przeznaczeniem.
Pacjent sam musi wyrazić wyraźną chęć przyjęcia leku – zarówno w formie ustnej, jak i pisemnej. Lek musi zostać przyjęty samodzielnie, co oznacza, że nikt nie może podawać go w jego imieniu. Prawo wymaga również, aby pacjent był w pełni poinformowany o wszystkich dostępnych formach opieki u kresu życia, w tym o opiece paliatywnej, hospicyjnej, leczeniu bólu oraz o opiece komfortowej, aby decyzja była świadoma i przemyślana.
Osoba ubiegająca się o lek może w każdej chwili wycofać swoją prośbę lub zmienić zdanie nawet po odebraniu medykamentu. Lekarze i inni pracownicy ochrony zdrowia nie są zobowiązani do udziału w procesie, jeśli nie chcą, ale ci, którzy zdecydują się uczestniczyć i przestrzegają wszystkich przepisów, mają pełną ochronę cywilną i karną.
Prawo przewiduje również mechanizmy zapobiegające przymusowi. Osoby ubiegające się o lek muszą złożyć dwie osobne ustne prośby, z co najmniej pięciodniową przerwą między nimi, oraz złożyć pisemny wniosek. Lekarze mają obowiązek dokumentowania całego procesu w dokumentacji medycznej, a niezużyte leki muszą zostać zutylizowane zgodnie z prawem stanowym i federalnym. Ponadto osoby odpowiedzialne za opiekę mogą skierować pacjenta na ocenę stanu psychicznego, aby upewnić się, że decyzja jest świadoma i dobrowolna.
Prawo traktuje jako przestępstwo każdą próbę przymuszenia pacjenta do złożenia wniosku lub sfałszowania jego prośby. Świadczenia z polis ubezpieczeniowych na życie nie mogą być wstrzymywane z powodu skorzystania z prawa.
Dodatkowo, prawo wymaga od pracowników ochrony zdrowia zgłaszania zgonów w wyniku medycznie wspomaganego zakończenia życia do stanowego departamentu zdrowia. Pozwala to na tworzenie corocznych raportów dla ustawodawców i opinii publicznej, a także na prowadzenie statystyk w celu uniknięcia niewłaściwych dochodzeń dotyczących samobójstw. W aktach zgonu jako przyczynę śmierci wpisuje się chorobę terminalną, zgodnie z zapisami prawnymi, co pozwala na dokładne i rzetelne gromadzenie danych.
Cały system jest zbudowany tak, aby chronić pacjentów przed presją zewnętrzną, zapewniając, że decyzja jest w pełni świadoma, dobrowolna i dobrze udokumentowana, przy jednoczesnym poszanowaniu prawa do odmowy udziału przez personel medyczny.
Joanna Trzos
[email protected]
