Joanna Marszałek
Dzieci w odświętnych strojach, dorośli w równie eleganckich kreacjach, małe dziewczynki tulące własnego, zabawkowego dziadka do orzechów i rodziny pozujące do selfies pod sceną – „Nutcracker” od dziesięcioleci jest w Chicago synonimem bożonarodzeniowej magii. W premierowy wieczór, 5 grudnia wyjątkowy świąteczny nastrój był spotęgowany przez warstwę śniegu, która okryła centrum miasta.
Klasyczny „Nutcracker”, na podstawie opowiadania E.T.A. Hoffmana z muzyką rosyjskiego kompozytora Piotra Czajkowskiego, to historia dziewczynki, która w wigilijny wieczór dostaje w prezencie zabawkowego dziadka do orzechów. W nocy zabawka ożywa, a dziewczynka trafia do magicznego świata. Jest w nim Książę, Król Myszy, Płatki Śniegu, Cukrowa Wróżka, która rządzi Krainą Słodyczy i inne baśniowe postacie, które poznaje dziewczynka. Na końcu, po wędrówce przez zaczarowany świat, dziewczynka budzi się, niepewna, czy to wszystko było tylko snem.
W 2015 r. Joffrey Ballet, prestiżowy zespół baletowy z siedzibą w Wietrznym Mieście, po raz pierwszy wystawił nowatorską wersję „Dziadka do orzechów”, autorstwa choreografa Christophera Wheeldona. Spektakl jest osadzony w realiach chicagowskiej Wystawy Światowej (World’s Columbian Exposition), która w 1893 r. odbyła się z wielkim rozmachem w Chicago. Główna bohaterka, Marie, nie pochodzi z zamożnego domu – jak w oryginalnej wersji – lecz jest dzieckiem samotnej matki-imigrantki mieszkającej w prowizorycznym domu w rejonie powstającego tzw. White City, czyli terenów wystawowych w chicagowskim Jackson Parku. W wigilijny wieczór 1892 r. prezenty przynosi domownikom Wielki Impresario przypominający Daniela Burnhama – głównego projektanta chicagowskiej World’s Fair. Kraina Słodyczy, po której oprowadzana jest dziewczynka, to tereny powstającej Wystawy Światowej, a tańce inspirowane różnymi krajami, to podróż przez pawilony wystawowe różnych krajów.
Przez dekadę Joffrey Ballet pracował nad ulepszeniem i upiększeniem swojej wersji „Dziadka do orzechów”, co nie umknęło uwadze krytyków. Na scenie pojawia się „prawdziwa”, pozłacana rzeźba Republiki – centralny punkt chicagowskiej Wystawy Światowej z 1893 r. – która zastępuje wcześniejszą, jednowymiarową kartonową wersję. Zmiany dekoracji oraz przejścia między poszczególnymi scenami odbywają błyskawicznie, co dodaje sztuce dynamiki i efektu.
„Dziadek do orzechów” Czajkowskiego słynie przede wszystkim z muzyki – w tym przypadku odegranej na najwyższym poziomie przez orkiestrę Lyric Opera. Niezapomniane, melodyjne utwory (np. Taniec Cukrowej Wróżki czy Walc kwiatów) stały się rozpoznawalne na całym świecie. Do tego dochodzą elegancja klasycznego baletu i trudne, popisowe solówki. W pamięć zapada pełen lekkości i finezji taniec Cukrowej Wróżki czy dynamiczna scena bitwy dziadka do orzechów z Królem Myszy.
Fabuła sprawia wrażenie drugorzędnej, przyćmionej magią muzyki i tańca. Nie bez powodu zresztą „Dziadek do orzechów” był chłodno przyjęty po premierze w 1892 r. w Petersburgu. Choć Czajkowskiego chwalono za muzykę, krytykowano spektakl za infantylną i niespójną historię, nacisk na widowiskowość zamiast silną fabułę, a nawet za słabą – jak na rosyjską tradycję baletu – choreografię.
Dopiero w drugiej połowie XX wieku, a zwłaszcza w latach 50., „Dziadek do orzechów” zaczął zyskiwać popularność. Kluczowym momentem był rok 1954 rok, gdy „Nutrcrakera” wystawił choreograf George Balanchine z New York City Ballet. Od tej pory spektakl był regularnie grany w okresie świątecznym i transmitowany w telewizji.
Dla wielu zespołów baletowych „Nutcracker”, wystawiany w okresie świątecznym, do dziś stanowi główne źródło dochodów, zasilając budżet na cały rok. To świadczy o tym, że zarówno dzieci, jak i dorośli w święta potrzebują trochę „prawdziwej” magii.
Joanna Marszałek
[email protected]
Nutcracker można zobaczyć do niedzieli, 28 grudnia w Lyric Opera House przy 20 N. Wacker Drive. Bilety w cenie od 63 do 232 dol. pod numerem tel. at 312-386-8905 lub joffrey.org
Zdjęcia: Cheryl Mann
