Jolanta Telega
Sędzia federalny w New Jersey ostro skrytykował agencję i Departament Sprawiedliwości (DOJ) za powszechne naruszenia nakazów sądowych w sprawach imigracyjnych. Tymczasem w Teksasie inny sędzia federalny nakazał przesłuchanie w sprawie kaucji lub zwolnienie długo przetrzymywanego więźnia, kontynuując tym samym serię orzeczeń kwestionujących politykę ICE w zakresie zatrzymań. Te dwie decyzje ogłoszono w czasie narastających napięć między władzami imigracyjnymi a sądami federalnymi pierwszej instancji.
Sądy w całym kraju coraz częściej sprzeciwiają się temu, co uważają za uchybienia proceduralne lub nadużycia administracyjne w praktykach zatrzymań w związku z rozszerzeniem przez administrację Trumpa operacji zatrzymań i masowych deportacji imigrantów.
Sędzia Farbiarz w akcji
W New Jersey sędzia federalny Michael Farbiarz rozpatrzył sprawę zatrzymania Baljindera Kumara, który złożył wniosek o habeas corpus z powodu braku przesłuchania w sprawie kaucji. Przypomnijmy, że habeas corpus to fundamentalna zasada prawna zapewniająca ochronę przed bezprawnym pozbawieniem wolności. Nakazuje ona organom władzy wykonawczej postawienie zatrzymanego przed sądem w celu weryfikacji legalności aresztowania.
W miażdżącym, 22-stronicowym orzeczeniu opublikowanym w tym tygodniu sędzia Farbiarz stwierdził, że rząd będzie teraz zobowiązany do samodzielnego zgłaszania wszelkich naruszeń zarządzeń sądowych, które dotyczą transferów lub deportacji osób objętych działaniami administracji Trumpa, mającymi na celu egzekwowanie przepisów imigracyjnych.
Wcześniej Farbiarz wydał 26 stycznia nakaz, który zakazywał funkcjonariuszom federalnym przeniesienie Kumara poza jego okręg. Jednak 31 stycznia, według dokumentów sądowych, ICE przeniosło imigranta do Teksasu i kilka dni później sprowadziło z powrotem do New Jersey. Sędzia przypomniał, że dochodzenie przeprowadzone przez prokuraturę wykazało, że „nakazy zakazu transferu wydane przez sędziów federalnych w New Jersey zostały ostatnio naruszone 17 razy”. Dokumenty sądowe ujawniły też naruszenia ponad 50 orzeczeń wydanych w ciągu około 10 tygodni, w tym przypadki, w których zatrzymanych przenoszono lub deportowano pomimo wyraźnych zakazów sądowych.
„Lokalni szefowie ICE muszą zmierzyć się z poważnym problemem, jakim jest nieprzestrzeganie nakazów sądowych. I muszą rozwiązać ten problem” – oświadczył Farbiarz w pisemnym nakazie, zaznaczając, że ICE „nic nie powiedziało” o tym, jak zamierza zareagować. „Nic o tym, jak mogłoby usprawnić swoje procesy wewnętrzne. Ani szkolenia. Ani nadzór. Ani jak mogłoby przeznaczyć więcej zasobów. Nic o możliwym „gotowym rozwiązaniu” wskazanym przez sąd” – stwierdził sędzia. „Żadnego zobowiązania do podjęcia jakichkolwiek działań. I żadnej skruchy”.
W ubiegłym miesiącu inny sędzia federalny również zarzucił, że podejście rządu do egzekwowania prawa imigracyjnego w New Jersey budzi wątpliwości. „Mimo że procedury początkowo mogły sprawiać wrażenie zaniedbań, z czasem przerodziły się w oczywistą lekkomyślność” – napisał sędzia Zahid Quraishi w sprawie kobiety, która dziesięć lat temu złożyła wniosek o azyl i została przewieziona z New Jersey do Teksasu, a następnie do Oklahomy i z powrotem do Teksasu, mimo że sąd nakazał jej pozostanie w New Jersey.
Prawo do przesłuchania w sprawie kaucji
W innym orzeczeniu wydanym w Teksasie, starszy sędzia federalny David C. Guaderrama nakazał ICE przeprowadzenie rozprawy w sprawie kaucji lub uwolnienie Victora Zamudio Sancheza, obywatela Meksyku przetrzymywanego od ponad ośmiu miesięcy bez ostatecznego nakazu deportacji.
Guaderrama napisał w dokumentach sądowych: „Pozwani, zatrzymując powoda bez możliwości przeprowadzenia rozprawy, pozbawili go należnych mu praw”, ponieważ ICE nie wydało w odpowiednim czasie wezwania do stawiennictwa i wielokrotnie odmawiało mu możliwości przesłuchania w sprawie kaucji. Chociaż ICE ostatecznie wszczęło formalne postępowanie deportacyjne, sędzia orzekł, że bezterminowe pozbawienie wolności Sancheza naruszało zapis o prawie do należytego procesu zawarty w Piątej Poprawce do Konstytucji. Sanchez, który mieszka w Stanach Zjednoczonych od ponad dwóch dekad, był przetrzymywany bez realnej możliwości zakwestionowania decyzji o aresztowaniu.
Sędzia z Teksasu stwierdził, że gdyby ICE nie zwolniło Sancheza, powinien on zostać doprowadzony na rozprawę w sprawie kaucji, podczas której „to na rządzie powinien spoczywać ciężar uzasadnienia, za pomocą jasnych i przekonujących dowodów”, że Sanchez stanowi zagrożenie lub chce uciec przed sprawiedliwością. Nakaz zobowiązuje również rząd do potwierdzenia decyzji w sprawie kaucji lub zwolnienia Sancheza do 12 marca oraz – w przypadku zwolnienia – do zwrotu jego rzeczy osobistych.
20 tys. pozwów
Nakazy wydane w New Jersey i Teksasie to skutek coraz większej liczby przypadków zatrzymania imigrantów w sądach federalnych. Dziennikarskie śledztwo agencji Reuters, którego wyniki opublikowano 14 lutego, wykazało, że sądy federalne ponad wielokrotnie orzekały o bezprawnym zatrzymaniu imigrantów przez ICE, a wzrasta liczba wniosków habeas corpus kwestionujących decyzje o zatrzymaniu i domagających się przestrzegania nakazów sądowych. Jak wynika z przeglądu akt sądowych przeprowadzonego przez Reutersa, odkąd Donald Trump objął po raz drugi urząd, zatrzymani imigranci wnieśli ponad 20 200 pozwów federalnych, domagając się uwolnienia. Agencja ustaliła, że od początku października ponad 400 sędziów federalnych orzekało w co najmniej 4421 sprawach, rozpatrując skargi, dotyczące nielegalnego przetrzymywania ludzi przez ICE.
Wiele spraw jest w toku, inne zostały umorzone z powodu zwolnienia zatrzymanego lub przeniesione do innego okręgu sądowego, co zmusza imigrantów do złożenia nowej sprawy. Agencja Reuters nie była w stanie ustalić, ile spraw zostało przeniesionych lub ponownie złożonych. Oprócz tego wielu imigrantów nie ma możliwości zaskarżenia aresztowania. Jedni nie wiedzą, że mogą złożyć wniosek o habeas corpus. Inni nie mogą znaleźć niedrogich prawników.
Niejednoznaczność drugiej instancji
Niestety sądy drugiej instancji (apelacyjne) mogą mieć inne zdanie w sprawie ram prawnych zatrzymywania imigrantów i dopuszczenia ich do rozpraw w sprawie kaucji. W lutym agencja AP poinformowała, że Sąd Apelacyjny Piątego Dystryktu Stanów Zjednoczonych podtrzymał politykę, zezwalającą na bezterminowe zatrzymanie niektórych imigrantów bez kaucji, co kontrastowało z orzeczeniami sądów niższej instancji nakazującymi rozprawy w indywidualnych sprawach. Konserwatywny sąd w Nowym Orleanie uznał, że to, iż poprzednie rządy nie w pełni wykorzystywały prawo do zatrzymywania ludzi, „nie oznacza, że nie miały uprawnień do podejmowania dalszych działań”. Tak napisała sędzia okręgowa Edith Jones w orzeczeniu uchylającym orzeczenia, które doprowadziły do uwolnienia dwóch Meksykanów. Inne sądy apelacyjne mają zająć się tą sprawą w nadchodzących tygodniach.
DHS często krytykowało sędziów federalnych, których orzeczenia spowalniały lub blokowały deportacje, nazywając ich często „sędziami aktywistami”. Urzędnicy administracji argumentowali, że interwencje sądowe kolidują z priorytetami w zakresie egzekwowania prawa i utrudniają szybkie deportacje. Sądy przedstawiano jako przeszkodę w realizacji programu imigracyjnego administracji, stosującej przymusowe zatrzymania osób, które wjechały do Stanów Zjednoczonych bez kontroli, nawet jeśli mieszkają w tym kraju od lat. Stanowi to odejście od praktyki stosowanej przez dziesięciolecia, kiedy wielu zatrzymanych mogło ubiegać się o zwolnienie na czas trwania ich sprawy.
Sprawa zapewne oprze się o Sąd Najwyższy, zdominowany przez konserwatystów. Ale habeas corpus jest konstytucyjnym zapisem, więc ostateczna interpretacja pozostaje sporą niewiadomą. „To przerażające, że rząd nalega, aby Sąd Najwyższy zmienił definicję lub całkowicie zignorował obowiązujące prawo w jego jasno określonej formie” – napisał w kilka dni temu sędzia federalny Thomas Johnston z Wirginii Zachodniej, mianowany przez prezydenta George’a W. Busha, nakazując zwolnienie wenezuelskiego więźnia. Zupełnie odwrotnie, niż zrobiłby to sąd w Nowym Orleanie.
Jolanta Telega
[email protected]
