Egzamin pisemny z polskiego na poziomie podstawowym składa się z trzech części. Maturzyści musieli rozwiązać dwa testy: „Test – Język polski w użyciu” (zawiera dwa teksty publicystyczne lub popularnonaukowe i zadania odnoszące się do nich) i „Test historycznoliteracki” (sprawdzający znajomość epok literackich) oraz napisać tekst własny - rozprawkę na jeden z dwóch podanych tematów.
Pisząc tekst własny, maturzyści musieli odwołać się do utworów literackich i do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, religijnego, mitologicznego, biblijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego i społecznego). Jednym z utworów musi być lektura obowiązkowa. Praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Pierwszy z tematów do wyboru brzmiał: „Wpływ pracy na człowieka i na otaczającą go rzeczywistość", a drugi: „Kiedy dla człowieka jest ważne, jak postrzegają go inni?".
O przeanalizowanie tematów PAP zwróciła się do dr. Łukasza Tupacza, adiunkta reprezentującego Wydział Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, nauczyciela języka polskiego i egzaminatora maturalnego.
- Pierwszy temat wydaje się bardzo przystępny dla maturzystów. To jeden z tych klasycznych tematów maturalnych, przy których łatwo zbudować rozprawkę, dobrać argumenty, lektury i konteksty. A to ma duże znaczenie, bo właśnie rozprawka jest najważniejszą częścią egzaminu pisemnego. Można za nią dostać aż 35 punktów, przy 60 punktach możliwych do zdobycia za całą maturę - powiedział.
Tupacz zaznaczył, że matura na poziomie podstawowym jest egzaminem dość schematycznym, więc „szeroki i dobrze znany temat może być dla uczniów sporym ułatwieniem”.
Zauważył, że motyw pracy pojawia się w literaturze bardzo często. - Dlatego wielu zdających nie powinno mieć problemu ze znalezieniem odpowiednich przykładów. Trzeba jednak pamiętać, że temat nie dotyczy samej pracy, ale jej wpływu. I to w dwóch wymiarach: na człowieka oraz na świat wokół niego. Można więc pisać o tym, jak praca zmienia psychikę bohatera, jego charakter, poczucie własnej wartości, pozycję społeczną czy sposób patrzenia na siebie. Warto też pokazać, jak oddziałuje na rodzinę, relacje między ludźmi, społeczeństwo, gospodarkę albo historię. Praca może dawać sens, budować odpowiedzialność i poczucie sprawczości, ale może też niszczyć, upokarzać, zniewalać albo stawać się źródłem cierpienia - powiedział ekspert.
Według niego, do tego tematu bardzo dobrze pasują m.in. mit o Syzyfie, „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza, „Lalka” Bolesława Prusa, „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, „Chłopi” Władysława Reymonta, „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego, „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, „Dżuma” Alberta Camusa czy „Rok 1984” George’a Orwella.
- Drugi temat też daje spore możliwości. Jest pytaniem otwartym, więc uczeń może poprowadzić rozważania w różnych kierunkach. Jest to również temat typowo maturalny. Pozwala napisać klasyczną rozprawkę, w której łatwo odwołać się do znanych bohaterów literackich i pokazać ich relacje ze społeczeństwem - wskazał polonista.
- To, jak widzą nas inni, staje się ważne zwłaszcza wtedy, gdy od opinii otoczenia zależy nasza pozycja, samoocena albo relacje z ludźmi. Człowiek może przejmować się cudzym spojrzeniem, bo chce zostać zaakceptowany, awansować społecznie, zaimponować ukochanej osobie, ukryć swoje pochodzenie, zachować honor albo po prostu nie wypaść gorzej od innych. Czasem chodzi o ambicję, czasem o wstyd, a czasem o potrzebę obrony własnych wartości. Ten temat można więc połączyć z problemem presji społecznej, konformizmu, potrzeby uznania, rywalizacji, honoru czy konfliktu między tym, kim człowiek naprawdę jest, a tym, jak chce być postrzegany - zaznaczył.
Dobrze - według niego - sprawdzą się tutaj m.in. „Antygona” Sofoklesa, „Pieśń o Rolandzie”, „Makbet” Williama Szekspira, „Skąpiec” Moliera, „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza, „Lalka” Bolesława Prusa, „Potop” Henryka Sienkiewicza, „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, „Dżuma” Alberta Camusa, „Rok 1984” George’a Orwella, „Tango” Sławomira Mrożka oraz „Profesor Andrews w Warszawie” Olgi Tokarczuk.
Z kolei w teście „historycznoliterackim” zadania odnosiły się do zacytowanych w arkuszu fragmentów: „Pieśni o Rolandzie”, „Pieśni IV”, „Pieśni IX”, „Pieśni XVI” i „Pieśni XXIV” Jana Kochanowskiego, bajki Ignacego Krasickiego „Jagnię i wilcy”, eseju Olgi Tokarczuk „Lalka i perła”, wiersza Antoniego Lange „IV (potrącona życia falą ...)”, „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego, „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza i „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Maturzyści musieli wykazać się znajomością „Antygony” Sofoklesa, „Lalki” Bolesława Prusa i powieści „Rok 1984” George’a Orwella.
- To lektury obowiązkowe i typowe zagadnienia. Jeżeli ktoś pracował, jeżeli mniej więcej ogarnia lektury, to nie powinien mieć żadnego problemu, żeby ten test zrobić - powiedział Tupacz.
Aby zdać maturę, trzeba uzyskać z każdego z przedmiotów obowiązkowych zdawanych na poziomie podstawowym oraz z egzaminów ustnych co najmniej 30 proc. punktów. W przypa
