Zanikająca sława
O takich miejscach i takich wydarzeniach trudno zapomnieć. Niestety, w ostatnich latach, informacje o tym wyczynie polskich kajakarzy zaczęły zanikać w mediach, stąd też wiele osób, zwłaszcza młodych, nie ma o nim pojęcia. Być może przyczyną jest fakt, iż uczestnicy wyprawy mieszkają poza Polską. Dlatego 45. rocznica tego wydarzenia jest dobrą okazją, aby o nim przypomnieć.
Zaczęło się w Krakowie
W połowie lat 70. XX wieku, w głowach kilku marzycieli studentów Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, którzy w 1972 roku założyli Akademicki Klubu Turystyki Kajakowej „Bystrze”, zrodził się pomysł wyprawy kajakowej do Ameryki Południowej. A narodził się on po tym jak Związek Radziecki nie wyraził zgody na wyprawę kajakową na górskie rzeki Syberii, nawet nie otrzymali zgody na spłyniecie graniczną rzeka Bug. I wtedy ruszyli na Amerykę Południową.
I pomysł ten udało im się zrealizować chociaż do wyjazdu doszło po ponad dwóch latach przygotowań i trzykrotnej zmiany celu wprawy z Argentyny na Peru i wrzeszczcie do Meksyku. Była to jedna z najdłuższych wypraw grupowych XX wieku – trwała 33 miesiące, od 6 czerwca 1979 do 4 lutego 1982 roku. Polscy kajakarze pokonali ponad 120 tysięcy kilometrów, szukając dojazdu do górskich rzek Ameryki Północnej, Środkowej i Południowej. Na ich trasie znalazły się Meksyk, USA, Meksyk, kraje Ameryki Środkowej i Południowej, w tym Ziemia Ognista. Pokonali 23 rzeki przepływając ponad 1,800km w kajakach i pontonie. Ekspedycja nosiła nazwę CANOANDES’79, a w jej skład weszli: Jacek Bogucki – filmowiec, Marek Byliński – kajakarz, Zbigniew Bzdak – fotograf, Piotr Chmieliński – kajakarz, Stanisław Grodecki i Tomasz Jaroszewski – lekarze kajakarze, Włodek Herman kajakarz, Jan Kasprzyk – kierowca ciężarówki, Jerzy Majcherczyk – kapitan pontonu, Andrzej Piętowski i Józef Woch – kajakarze.
Rok 1981: Polacy odkryli najgłębszy kanion dla świata
Rzeka Colca ma 388 km długości, przy czym 120 km prowadzi przez najgłębszy kanion świata. Eksploracja Kanionu Colca rozpoczęła się 12 maja 1981 roku. Tego dnia polscy kajakarze wyruszyli z miasta Arequipa do miasteczka Chivay (3650 m n.p.m.), aby rozpoznać teren. Następnego dnia doszła do nich porażająca wiadomość o zamachu na papieża Jana Pawła II. W dniu 18 maja rozpoczął się spływ rzeką Rio Colca (dzień urodzin polskiego papieża). Grupa wyruszyła z oazy zwanej Sangalle (2,200 m n.p.m.) do wioski Andamayo (950m) leżącej przy wyjściu z kanionu. W ciągu 17 dni kajakarze pokonali dystans 100 kilometrów, walcząc o każdy metr tej dzikiej, dziewiczej rzeki płynącej w wąskim korycie u stóp wznoszących się na ponad trzy i cztery tysiące metrów ścian. Spadek rzeki wynosił średnio 40 metrów na kilometr, a miejscami dochodził do 65 m/km. Dla porównania spadek na przełomie Dunajca w Pieninach wynosi 4.5m/km. Eksploracja kanionu zakończyła się po 33 dniach 14 czerwca powrotem do Arequipy.
Odkrycia i pierwszego spłynięcia dokonali: Jacek Bogucki, Zbigniew Bzdak, Piotr Chmieliński, Jerzy Majcherczyk, Andrzej Piętowski oraz Stefan Danielski i Krzysztof Kraśniewski, którzy dołączyli do wyprawy w Ekwadorze.
Krótka sława po odkryciu!!!
Zaraz po zakończeniu wyprawy, wyczyn polskich kajakarzy trafił na pierwsze strony gazet w Peru. Pisały o nich również największe światowe agencje prasowe. Zostali przyjęci na specjalnej audiencji przez prezydenta Peru – Fernando Belaunde Terry. Potem, przez kilka tygodni, byli gośćmi peruwiańskiego rządu. Rezultatem tego pobytu było napisanie przez uczestników wyprawy książki – przewodnika po górskich rzekach Peru, wydanej 13 grudnia 1981 roku w języku hiszpańskim i angielskim. Była to pierwsza tego typu publikacja w Ameryce Południowej. Opracowano również materiał filmowy z wyprawy, z którego powstały dwa filmy: 12- i 28-minutowy. Do ich premiery planowanej na 15 grudnia w Limie jednak nie doszło! Filmy te przez następne kilka lat obiegły jednak cały świat.
Solidarność za CANOANDES’79
Reakcją polskich kajakarzy na wprowadzenie w Polsce stanu wojennego – 13 grudnia 1981 roku – było założenie w Limie przedstawicielstwa Solidarności, do którego dołączyli znani Peruwiańczycy, między innymi: pisarz Mario Vargas Llosa (w 2010 roku otrzymał Literacką Nagrodę Nobla) oraz Fernando Szyszlo – wybitny malarz i rzeźbiarz polskiego pochodzenia. Największą akcją komitetu było zorganizowanie marszu SOLIDARIDA PERUANA CON SOLIDARNOSC, który przeszedł ulicami Limy 28 grudnia 1981 roku. Zorganizowali również koncerty polskiej muzyki z których dochody zostały przesłane poprzez Watykan na pomoc potrzebującym robotnikom w Polsce. Za tą działalność, o mały włos nie stracili życia, cudem uniknęli zamachu i w dniu 4 lutego 1982 roku wylecieli do USA. W Polsce zaś informacja o ich wyczynie/odkryciu została wymazana przez reżim komunistyczny na długie lata!
Dziennik z odkrycia, czyli książka “Zdobycie Rio Colca”
Przebieg całej wyprawy Jerzy Majcherczyk opisał w książce “Zdobycie Rio Colca”, która ukazała się w 1998 roku. We wstępie autor napisał:
“Zdobycie Rio Colca” jest książką – dokumentem, napisanym na podstawie systematycznych notatek, jakie prowadziłem w czasie trwania całej wyprawy CANOANDES’79, a szczególnie fragmentów dotyczących pierwszej eksploracji Kanionu Colca. Przeniesie ona czytelnika w te majowo-czerwcowe dni 1981 roku, kiedy sześciu młodych kajakarzy porwało się na wyczyn tak śmiały, że aż szalony, który mógł się zakończyć tylko naszym zwycięstwem lub naszą śmiercią. Zwyciężyliśmy, gdyż dzikiej, nieujarzmionej przyrodzie przeciwstawiliśmy siłę woli, nasze umiejętności i zgranie oraz wiarę w siebie i w Boga.
Nasz wyczyn zaowocował nie tylko pokonaniem dzikiej, górskiej, dziewiczej rzeki, płynącej w głębokim kanionie, ale przede wszystkim dokonaniem geograficznego odkrycia, wymazania z mapy Peru i Ameryki Południowej jednej z ostatnich białych plam.
Pojawienie się za naszą przyczyną Kanionu Colca na mapie ziemskiego globu wywołało ogromne zaskoczenie i uznanie na całym świecie, zwłaszcza że dokonali tego Polacy. Tylko w naszej ukochanej Ojczyźnie nie wiedziano nic lub prawie nic o naszym wyczynie. Aż do roku 1989 obowiązywał wydany przez ówczesne władze zakaz publikowania jakichkolwiek informacji o nas i osiągnięciach wyprawy CANOANDES’79. Początek lat dziewięćdziesiątych też niewiele zmienił. Książka ta jest pierwszą kompleksową próbą wymazania tej informacyjnej luki, jaka istnieje wśród rodaków w Polsce.
Pragnieniem moim jest, aby znalazła się ona w każdej polskiej rodzinie, wzbudzając dumę w starszym pokoleniu, a wśród młodzieży rozbudzając marzenia o dalekich podróżach i odkryciach.
Kanion Colca drugą atrakcją turystyczną Peru
Na świecie jest wiele kanionów, które pretendują do tytułu najgłębszego kanionu świata, ale tylko Kanion Colca – który ma 3,232 metry głębokości – został uznany za najgłębszy na Ziemi przez Księgę Guinnessa (w 1984 roku) oraz Magazyn National Geographic (styczeń 1993). W roku 2001 amerykański miesięcznik kajakowy “Paddler” zaliczył spływ Polaków Kanionem Colca do dziesięciu największych eksploracji rzek wszech czasów. Nie ulega wątpliwości, że Kanion Colca jest dwa razy głębszy od Wielkiego Kanionu Kolorado w Stanach Zjednoczonych.
Odkrycie, zdobycie i wypromowanie przez polskich kajakarzy Kanionu Colca sprawiło, że stał się on drugą atrakcją turystyczną Peru – po słynnym Machu Picchu. Obecnie każdego roku nad kanion przybywa ponad 400 tysięcy turystów z całego świata. Turystyka związana z Kanionem Colca wygenerowała co najmniej do 20 tysięcy miejsc pracy w całym Peru. Jurek Majcherczyk wylicza, że od momentu odkrycia kanionu, dzięki uczestnikom wyprawy i Polonijnemu Klubowi Podróżnika, dotarło w to miejsce blisko 500 dziennikarzy i agentów podróży z całego świata, głównie z USA i z Polski. Dzięki nim promocja Kanionu Colca wciąż trwa. Można więc wyczyn Polaków śmiało nazwać “żywym odkryciem
Polskie nazwy w Peru
W czasie eksploracji, będąc pierwszymi, Polacy kajakarze skorzystali z prawa nadawania nazw odkrywanym miejscom. Pozostawili więc po sobie kilka nazw w tym; Kanion Polaków, a trzy największe wodospady dedykowali naszemu papieżowi Janowi Pawłowi II – Cascadas del Juan Pablo II.
Polscy odkrywcy zdali sobie też sprawę, iż jest to bardzo dobre miejsce do promocji Polski – kraju, z którego pochodzą. W wioskach leżących w dolinie Rio Colca oraz na krawędzi kanionu, przy wsparciu organizacyjnym i finansowym Polonijnego Klubu Podróżnika (jego siedziba mieści się w Wallington w New Jersey), doprowadzili do nadania kilku ulicom polskich nazw: Avenida Polonia i Avenida de los Polacos. Znajdują się one w miasteczku Chivay, wioskach Cabanaconde i Huambo oraz w oazie Canco. Szkoła Podstawowa w wiosce Huambo w 2006 roku otrzymała imię “Juan Pablo II” i jest otoczona opieką Polonijnego Klubu Podróżnika w USA.
Zamiast Polski– Stany Zjednoczone
Wprowadzenie stanu wojennego sprawiło, że uczestnicy wyprawy Canoandes’79 nie mogli wrócić do Polski. Nie mogli też pozostać w Peru. Podjęli decyzję, że rozpoczną nowe życie w… Stanach Zjednoczonych. Wylądowali na lotnisku w Miami. Straż graniczna była skonsternowana, ponieważ następnego dnia kończyła się ważność ich amerykańskich wiz. Ostatecznie zezwolono im na wjazd do USA. Wkrótce przyznano im azyl polityczny. Kajakarze rozjechali się po Stanach Zjednoczonych. Znaleźli pracę. Założyli rodziny. Kontakty rozluźniły się. Ale kiedy jest potrzeba – a taką potrzebą są na przykład kolejne rocznice zdobycia Kanionu Colca – spotykają się, ściskają sobie ręce i dzielą się emocjami.
Film, który przypomniał światu o wyczynie Polaków
“Godspeed, Los Polacos” (Szczęść Boże, Polacy) to wybitne dzieło w dziedzinie dokumentu filmowego, zrealizowany w roku 2020-22. Trwa 88 minut. Zdobył wiele pierwszych nagród na festiwalach filmowych na całym świecie. Reżyserem filmu jest Piotr Nawrot, a producentem Sonia Szczęsna.
Film jest mieszanką wywiadów, starych zdjęć i materiałów filmowych nakręconych podczas przeprawy przez Kanion Colca, a także animacji i ilustracji. To niezwykła opowieść o kajakarzach, którzy zdobyli najgłębszy kanion świata, a potem walczyli o wolność Polski. Film pokazuje historię wyprawy kajakowej CANOANDES’79. Początkowo celem jej uczestników były górskie rzeki Argentyny. Ostatecznie, po wielu perturbacjach, kajakarze wylądowali w Meksyku. Mimo różnych zawirowań, o których jest mowa w filmie, dzięki pomocy przyjaciół trafili do Peru. Kajakarze trafiają na celownik władz radzieckich, gdy wykorzystują swoją nowo zdobytą sławę, aby walczyć o demokrację w bloku wschodnim.
Upamiętnić “Polskie Odkrycie XX Wieku” 45 lat później
Ta 45. rocznica nie może minąć bez echa, szczególnie w Peru. A oto wstępne plany związane z uroczystościami, jakie są w trakcie przygotowywania i będą do zrealizowania w Peru.
28 sierpnia 2026 roku planowana jest konferencja prasowa w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w Limie dla mediów peruwiańskich, podczas której zostanie zaprezentowana historia eksploracji i promocji Kanionu Colca, z podkreśleniem jej ekonomicznego wpływu na gospodarkę Peru, a szczególnie na rejon Kanionu Colca. W dniu 30 sierpnia w miasteczku Chivay – stolicy regionu, w którym znajduje się kanion, planowane jest odsłonięcie odnowionej tablicy z marmuru upamiętniającej polskich odkrywców. Następnego dnia w wiosce Cabanaconde (leżącej na krawędzie kanionu) zostanie odsłonięta tablica z brązu upamiętniająca 45-lecie odkrycia Kanionu Colca przez polskich kajakarzy.
Planowane jest również odsłonięcie dużych tablic informacyjnych o historii odkrycia kanionu przez uczestników wyprawy CANOANDES’79, w języku hiszpańskim i angielskim, ze zdjęciami-planszami chronionymi plastykowymi szybami i daszkiem. Jest to o tyle ważne, gdyż w sezonie turystycznym, a więc od kwietnia do listopada, przechodzi tędy codziennie od 200 do 300 młodych ludzi z całego świata, schodząc do kanionu, którzy nie mają zielonego pojęcia o tym jaką rolę odegrali tutaj Polacy. Dzięki temu poznają historię odkrycia kanionu i z jakiego kraju pochodzą jego odkrywcy. Dla chętnych będzie okazja zejścia do oazy Sangalle leżącej 1300 metrów poniżej, na dnie kanionu. Wspólne zdjęcia w miejscu, gdzie 18 maja 1981 roku polscy kajakarze rozpoczęli spływ Rio Colca, będzie unikatową pamiątką.
1 września planowane są uroczystości w szkole podstawowej w wiosce Huambo, noszącej imię Juan Pablo II od maja 2006 roku. Przekazane zostaną popiersia – portrety papieża Jana Pawła II dla każdej klasy oraz książki przybliżające historię Polski w języku hiszpańskim.
Tego samego dnia uczestnicy uroczystości zjadą jeepami – a chętni i odważni górskimi rowerami – po szutrowej drodze do oazy Canco położonej 2 tysiące metrów poniżej, wewnątrz najgłębszej części kanionu. Tam, następnego dnia rano, przy Wodospadach Jana Pawła II, odbędzie się uroczysta msza święta. Planowane jest też odsłonięcie kolejnej tablicy “Vota” przez organizację noszącą imię Jana Pawła II.
Na samej krawędzi wodospadów Jana Pawła II góralski zespół CORNE OWCE, pod kierownictwem Rafała Pisarczyka, zagra kilka utworów w hołdzie dla polskiego papieża. W ten sposób spełni się ich wielkie marzenie. Zagrają w miejscu, które jako jedyne na Ziemi nosi imię polskiego papieża!
Pokaz filmu w PASO
W sobotę 13 czerwca, w siedzibie PASO w Chicago o godzinie 6:30 pm zostanie pokazany film Godspeed, Los Polacos. Jest to pierwszy w historii film o wyczynach Polaków, który podbił świat wygrywając najważniejsze festiwale filmowe. Ten film to niesamowita opowieść o autentycznych wydarzeniach, które przeplatają się z przygodą, odkrywaniem nieznanych krain, walka o przetrwanie, dążeniem do wolności narodu polskiego.
Po seansie zapraszamy na spotkanie z Jerzym „Yurek” Majcherczykiem, jednym z bohaterów filmu i uczestnikiem wyprawy Canoandes’79 oraz autorem książki Zdobycie Kanionu Colca, którą będzie można nabyć z autografem.
Cel Charytatywny na tablice nad kanionem!
Cały dochód ze sprzedaży biletów zostanie przeznaczony na organizację obchodów 45 rocznicy odkrycia kanionu, które odbędą się od 28 sierpnia do 4 września 2026 w Peru. Organizatorzy chcą pokryć koszty wykonania i zainstalowania tych wszystkich wymienianych w tablic, oraz zakupu popiersi lub portretów papieża Jana Pawła II dla każdej klasy w szkole w Huambo oraz książek przybliżające historię Polski w języku hiszpańskim.
Jeżeli wystarczy funduszy, to myślą też pokryć częściowo koszty przewiezienia sprzętu muzycznego w który wyposażony jest góralski zespół.
Organizatorzy serdecznie zapraszają polonie chicagowska i proszą o finansowe wsparcie. Jako że film jest w języku angielskim więc warto zaprosić swoich amerykańskich przyjaciół czy sąsiadów.
Ten film powinien obejrzeć każdy!
Opracowanie:
Polonijny Klub Podróżnika
Główny organizator uroczystości 45-lecia w Peru
Zdjęcia: Archiwum Canoandes'79
