Płytka nazębna nie jest jedynie pozostałością jedzenia. Jest to lepka warstwa zawierająca bakterie, produkty ich przemiany materii, białka obecne w ślinie oraz resztki pokarmowe. Zaczyna ponownie tworzyć się już wkrótce po oczyszczeniu zębów. Jeżeli nie jest regularnie usuwana, może prowadzić do próchnicy, zapalenia dziąseł, choroby przyzębia, nieprzyjemnego zapachu z ust, a z czasem nawet do utraty zębów.
Dobra wiadomość jest taka, że możemy kontrolować ten proces. Prawidłowa higiena domowa oraz regularna profesjonalna opieka stomatologiczna pomagają zachować zdrowe zęby i dziąsła przez całe życie.
Czym jest biofilm bakteryjny?
W jamie ustnej naturalnie występuje wiele rodzajów drobnoustrojów. Większość z nich nie powoduje problemów, gdy jama ustna pozostaje zdrowa. Trudności pojawiają się wtedy, gdy chorobotwórcze bakterie gromadzą się w ochronnej warstwie na powierzchniach zębów, wzdłuż linii dziąseł, pomiędzy zębami oraz wokół uzupełnień protetycznych i implantów.
W obrębie biofilmu bakterie łączą się ze sobą i tworzą lepką, ochronną strukturę. Działa ona jak mikroskopijna tarcza, która pomaga bakteriom mocno przylegać do zębów. Właśnie dlatego samo płukanie jamy ustnej wodą lub płynem nie jest w stanie usunąć dojrzałej płytki bakteryjnej.
Kiedy często spożywamy cukry i przetworzone węglowodany, niektóre bakterie wytwarzają kwasy osłabiające szkliwo i rozpoczynające proces próchnicowy. Inne bakterie produkują substancje drażniące dziąsła i wywołujące stan zapalny.
Pierwszymi sygnałami ostrzegawczymi mogą być zaczerwienione lub obrzęknięte dziąsła, krwawienie podczas szczotkowania albo nitkowania, tkliwość oraz utrzymujący się nieprzyjemny zapach z ust. Ponieważ początkowe stadium choroby dziąseł często nie powoduje bólu, wiele osób nie zdaje sobie sprawy z rozwijającego się problemu.
Jak płytka bakteryjna zmienia się w kamień nazębny?
Dopóki płytka jest miękka, zazwyczaj można ją usunąć poprzez dokładne szczotkowanie oraz codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych. Jeżeli jednak pozostaje na zębach, zaczynają gromadzić się w niej minerały obecne w ślinie, przede wszystkim wapń i fosforany.
Miękka płytka stopniowo ulega mineralizacji i twardnieje, przekształcając się w kamień nazębny, określany również jako calculus. Proces ten może rozpocząć się stosunkowo szybko, chociaż jego tempo jest różne u poszczególnych osób. Wpływają na nie między innymi skład śliny, poziom higieny jamy ustnej, suchość w ustach, palenie tytoniu, dieta, choroby ogólne, stłoczenie zębów oraz niektóre leki.
Kamień tworzący się ponad linią dziąseł jest zwykle żółty, beżowy lub białawy. Kamień znajdujący się pod dziąsłami może mieć kolor brązowy lub czarny, ponieważ wchłania barwniki z krwi i płynu obecnego w zmienionych zapalnie tkankach.
Kamień nazębny nie jest po prostu stwardniałym jedzeniem. To zmineralizowany osad zawierający kryształy fosforanu wapnia, bakterie i ich pozostałości, białka oraz składniki śliny. Jego szorstka, porowata powierzchnia stanowi idealne miejsce, do którego przyczepia się kolejna warstwa płytki bakteryjnej. Kamień staje się więc twardym podłożem, na którym szkodliwy biofilm może nadal się rozwijać.
Czy kamień nazębny można usunąć szczoteczką?
Szczoteczka może usuwać miękką płytkę bakteryjną, ale gdy ulegnie ona mineralizacji i zmieni się w kamień, zwykłe szczotkowanie ani nitkowanie nie są już w stanie skutecznie go usunąć. Płyn do płukania jamy ustnej również nie rozpuści istniejącego kamienia.
Kamień mocno przylega do powierzchni zęba lub korzenia i musi zostać usunięty profesjonalnie za pomocą specjalistycznych narzędzi ręcznych lub urządzeń ultradźwiękowych. Podczas profesjonalnego oczyszczania płytka i kamień są starannie usuwane z powierzchni zębów i okolic linii dziąseł.
Jeśli osady znajdują się głębiej pod dziąsłami, konieczne może być leczenie periodontologiczne, nazywane skalingiem i wygładzaniem powierzchni korzeni. Jego celem jest dokładne usunięcie bakterii i kamienia z powierzchni korzeni, aby zmniejszyć stan zapalny i umożliwić gojenie się dziąseł.
Co się dzieje, jeśli kamień nie zostanie usunięty?
Ponieważ na kamieniu stale gromadzi się nowa płytka bakteryjna, może on podtrzymywać przewlekły stan zapalny dziąseł. Najwcześniejsze stadium, nazywane zapaleniem dziąseł, może powodować zaczerwienienie, obrzęk, krwawienie, tkliwość oraz nieprzyjemny zapach z ust. Zapalenie dziąseł często można odwrócić po profesjonalnym usunięciu płytki i kamienia oraz wprowadzeniu skutecznej codziennej higieny.
Jeżeli stan zapalny rozprzestrzeni się pod dziąsła, może przekształcić się w zapalenie przyzębia, czyli periodontitis. Dziąsła zaczynają oddzielać się od zębów, tworząc głębsze przestrzenie nazywane kieszonkami przyzębnymi. Bakterie i kamień mogą wówczas przedostawać się coraz głębiej, uszkadzając kość oraz tkanki utrzymujące zęby.
Możliwe następstwa obejmują:
- krwawiące, obrzęknięte lub bolesne dziąsła,
- utrzymujący się nieprzyjemny zapach albo smak w ustach,
- cofanie się dziąseł i odsłanianie korzeni,
- nadwrażliwość zębów,
- powiększające się przestrzenie między zębami,
- przesuwanie się lub rozchwianie zębów,
- zmiany w zgryzie,
- zakażenia i ropnie,
- a w końcu utratę zębów.
Stan zapalny przyzębia jest szczególnie istotny u osób z cukrzycą oraz niektórymi innymi chorobami ogólnymi. Zdrowie jamy ustnej jest ściśle powiązane ze zdrowiem całego organizmu, dlatego przewlekłych zakażeń i stanów zapalnych w jamie ustnej nie należy lekceważyć.
Jak najlepiej kontrolować biofilm bakteryjny?
Celem nie jest usunięcie wszystkich bakterii z jamy ustnej, ponieważ nie jest to ani możliwe, ani konieczne. Najważniejsze jest regularne rozbijanie i usuwanie szkodliwego biofilmu, zanim dojrzeje i stwardnieje.
Aby skutecznie dbać o zdrowie jamy ustnej:
- Szczotkuj zęby dwa razy dziennie przez około dwie minuty, używając pasty z fluorem. Szczoteczka elektryczna może być szczególnie pomocna.
- Codziennie oczyszczaj przestrzenie międzyzębowe za pomocą nici dentystycznej, szczoteczek międzyzębowych, specjalnych wykałaczek lub irygatora. Lekarz dentysta lub higienistka pomogą dobrać najlepszą metodę.
- Delikatnie, lecz dokładnie oczyszczaj okolice linii dziąseł, gdzie często gromadzi się płytka.
- Czyść język, aby ograniczyć ilość bakterii powodujących nieprzyjemny zapach.
- Ogranicz częste podjadanie oraz słodkie napoje. Każdy kontakt z cukrem daje bakteriom kolejną możliwość wytwarzania kwasów atakujących zęby.
- Pij wodę i skonsultuj problem suchości w jamie ustnej. Ślina pomaga neutralizować kwasy i chronić zęby.
- Unikaj palenia i innych wyrobów tytoniowych, które zwiększają ryzyko oraz nasilenie chorób przyzębia.
- Regularnie zgłaszaj się na badania i profesjonalne oczyszczanie zębów. Pacjenci z chorobą przyzębia mogą wymagać wizyt podtrzymujących nawet co trzy miesiące.
Małe codzienne nawyki przynoszą korzyści na całe życie
Powstawanie płytki bakteryjnej jest procesem naturalnym, ale choroby przez nią wywoływane nie są nieuniknione. Za każdym razem, gdy dokładnie szczotkujemy zęby, oczyszczamy przestrzenie międzyzębowe i zgłaszamy się na profesjonalną wizytę, przerywamy rozwój biofilmu, zanim spowoduje on poważniejsze uszkodzenia.
Nie należy czekać na ból. Krwawienie dziąseł, uporczywy nieprzyjemny zapach z ust, widoczny kamień, cofanie się dziąseł lub rozchwianie zębów to sygnały, że jama ustna wymaga uwagi. Wczesne leczenie jest zazwyczaj bardziej komfortowe, zachowawcze i przystępne finansowo niż leczenie rozpoczęte po wystąpieniu znacznych uszkodzeń.
Zdrowy uśmiech nie powstaje podczas jednej wizyty. Budujemy go poprzez niewielkie, ale konsekwentne codzienne decyzje — i nigdy nie jest za późno, aby zacząć. Kontrolując biofilm bakteryjny i regularnie usuwając kamień nazębny, możemy chronić dziąsła, zachować własne zęby i implanty oraz wspierać zdrowie całego organizmu przez wiele lat.
—
Dorothy A. Anasinski, D.D.S.
Specialist in Periodontics and Dental Implants
Assistant Clinical Professor,
Postgraduate Periodontics, University of Illinois
Diplomat, American Board of Periodontology and Implant Surgery
Dental Specialists of Niles, P.C.
8216 W. Oakton
Niles, IL 60714
phone: (847) 685-6686
cell: (312) 480-6686
fax: (847) 892-1787
