Elżbieta Baumgartner
Dziedziczenie ustawowe i testamentowe
W Polsce, tak jak w Stanach, wyróżnia się dwa główne sposoby dziedziczenia: ustawowe i testamentowe. Dziedziczenie ustawowe zachodzi, gdy zmarły nie pozostawił testamentu. Wówczas majątek dziedziczą najbliżsi krewni według ściśle określonej kolejności – najpierw dzieci i małżonek, następnie wnuki, rodzice itd.
Dziedziczenie testamentowe ma miejsce, gdy zmarły sporządził testament. W takim przypadku majątek trafia do osób wskazanych w testamencie. Testament może być sporządzony własnoręcznie, notarialnie lub w formie szczególnej (np. ustnie w obecności świadków w wyjątkowej sytuacji).
Jest jeszcze dziedziczenie pozatestamentowe. Na przykład rachunek bankowy posiadany wspólnie albo ze wskazanym beneficjentem przechodzi automatycznie na współwłaściciela czy beneficjenta poza procedurą spadkową, choć może być uwzględniony w obliczeniu zachowku.
Postępowanie notarialne a sądowe
Przepisy spadkowe dotyczące spuścizny w Polsce są takie same dla Polaków mieszkających w kraju, jak i w USA. Po śmierci osoby bliskiej w Polsce, aby formalnie nabyć spadek, należy przeprowadzić jedno z dwóch postępowań: sądowe albo notarialne.
Postępowanie notarialne jest najprostsze. Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, który ma taką samą moc jak postanowienie sądu. Jest to rozwiązanie szybsze, ale możliwe tylko wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni co do dziedziczenia, są obecni lub reprezentowani przez pełnomocników oraz posiadają niezbędne dokumenty. Akt notarialny można uzyskać nawet w ciągu jednego dnia.
Postępowanie sądowe to klasyczny sposób stwierdzenia nabycia spadku, gdy rodzina nie może się między sobą dogadać. Wymaga złożenia wniosku do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. Sąd przeprowadza rozprawę, bada dokumenty i podejmuje decyzję, kto dziedziczy. Postępowanie to może trwać od kilku miesięcy do ponad roku, zwłaszcza gdy dochodzi do sporów między spadkobiercami.
Polskie podatki spadkowe
W Polsce nabycie spadku może wiązać się z obowiązkiem zapłaty podatku od spadków i darowizn. Obowiązek ten dotyczy osób, które nabywają majątek po osobie zmarłej, a wysokość podatku zależy od wartości spadku oraz stopnia pokrewieństwa.
Podatnicy są podzieleni na trzy grupy:
- Grupa I: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), rodzeństwo, teściowie, zięć, synowa.
- Grupa II: dalsza rodzina – zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonkowie rodzeństwa itd.
- Grupa III: pozostali, niespokrewnieni.
Osoby z grupy I (z wyjątkiem osób powinowatych: teściów, zięciów, synowych) są całkowicie zwolnione z podatku, jeśli zgłoszą nabycie spadku do urzędu skarbowego (formularz SD-Z2) w ciągu 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu lub aktu notarialnego. Jeśli nie zgłoszą tego w terminie, tracą zwolnienie i muszą zapłacić podatek według skali dla I grupy podatkowej, maksymalnie do 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł.
Dla grupy II i III stawki są wyższe, sięgając nawet 20% wartości spadku. Wartość spadku ustala się na podstawie czystej wartości majątku według cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego – w przypadku nieruchomości może być konieczna opinia rzeczoznawcy, jeśli urząd skarbowy zakwestionuje podaną wycenę. Więcej informacji: https://podatki-arch.mf.gov.pl/pcc-sd/rozliczenie-podatku-sd-od-spadkow-i-zapisow.
Zachowek – ochrona najbliższych
Polskie prawo przewiduje instytucję zachowku, która chroni interesy najbliższej rodziny pominiętej w testamencie. O zachowek mogą ubiegać się dzieci, małżonek i rodzice zmarłego, jeżeli należałby im się udział w spadku przy dziedziczeniu ustawowym. Wysokość zachowku to zwykle połowa ustawowego udziału, a dla osób małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy – dwie trzecie. Zachowkowi poświęcimy cały kolejny artykuł.
Przekazywanie spadku do USA
Jeśli polski obywatel-spadkobierca mieszka na stałe w Stanach Zjednoczonych i dziedziczy majątek w Polsce (np. nieruchomość, środki pieniężne, akcje), to powinien go zgłosić do polskiej skarbówki, bowiem jest polskim obywatelem i dotyczą go polskie przepisy.
Sam transfer pieniędzy do Stanów jest prosty. Przed zrobieniem przelewu z polskiego na amerykańskie konto bank może spytać o źródło pochodzenia pieniędzy. To tylko formalność. Natomiast przed zrealizowaniem transferu dużych kwot banki w Polsce wymagają przedstawienia dokumentów potwierdzających nabycie spadku oraz spełnienie obowiązków.
Najlepiej zachować wszelkie dokumenty spadkowe, orzeczenia sądowe, akty notarialne oraz potwierdzenia przelewów i opłat podatkowych. W przypadku nieruchomości odziedziczonej w Polsce można rozważyć sprzedaż i przewalutowanie środków na dolary.
Zgłoszenie spadku z zagranicy w USA
Od spadku w USA spadkobierca nie płaci podatków spadkowych. W pięciu stanach obowiązują tylko inheritance taxes. Są to Kentucky, Maryland, Nebraska, New Jersey i Pensylwania.
Jeśli jesteś rezydentem podatkowym USA i otrzymujesz spadek z zagranicy, to musisz go zgłosić do IRS, jeśli wartość przesyłanej kwoty przekracza 100 000 dol. w roku. Służy do tego raportowy formularz IRS Form 3520, który należy złożyć do 15 kwietnia następnego roku razem ze swoim zeznaniem podatkowym.
Jeżeli pieniądze pozostawiłeś w Polsce, to fakt posiadania zagranicznego konta powinieneś zgłosić w sieci przez wypełnienie formularza 114 (Report of Foreign Bank and Financial Accounts, zwanego FBAR) na witrynie Financial Crimes Enforcement Network (FinCEN, https://www.efilefbar.com).
Podsumowanie
Polskie prawo spadkowe może być z powodzeniem stosowane przez osoby mieszkające poza granicami kraju. Ważne jest, aby znać swoje prawa, wybrać właściwy tryb postępowania – sądowy lub notarialny – oraz być świadomym konsekwencji podatkowych. Staranność i profesjonalna pomoc zwiększają szansę na sprawne i bezpieczne zakończenie sprawy spadkowej. Skorzystanie z usług prawnika w Polsce (notariusza) i księgowego w USA często okazuje się pomocne w uniknięciu błędów i sankcji podatkowych.
