Członkowie PAHA to głównie historycy, ale również socjologowie i literaturoznawcy oraz pasjonaci historii i kultury polskiej i polonijnej. Reprezentują szeroki przekrój uczelni amerykańskich i polskich. Są wśród nich przedstawiciele różnych pokoleń, od początkujących naukowców, po emerytowanych profesorów z ogromnym dorobkiem naukowym.
Zjazd Roczny PAHA rozpoczął się w czwartek, 8 stycznia u wrót Muzeum Polskiego w Ameryce (PMA), skąd uczestnicy spotkania wyruszyli na spacer po polskich śladach w Chicago, wiedzeni przez znakomitego przewodnika, Daniela Pogorzelskiego. Po ich powrocie do gościnnych progów PMA, nastąpiło uroczyste otwarcie konferencji. Gości przywitała prezeska PAHA, dr Karen Majewski oraz dyrektor zarządzająca PMA, Małgorzata Kot. Referat otwierający, zatytułowany „The Polish Museum of America: Past, Present, and Future at the Polish Museum of America”, wygłosili wspólnie Małgorzata Kot i Jan Loryś, emerytowany dyrektor PMA, po czym zaprosili uczestników do zwiedzenia wystaw muzealnych.
Dalsza część konferencji kontynuowana była w hotelu Chicago Hilton i trwała do soboty, 10 stycznia włącznie. Referaty pogrupowane były w sesje tematyczne. Pierwsza sesja poświęcona była wspomnieniom po zmarłym w 2025 roku profesorze Tadeuszu Gromadzie, wieloletnim dyrektorze i prezesie Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce, byłemu prezesowi PAHA, działaczowi góralskiemu, współwydawcy „Orła Tatrzańskiego”. Kolejne sesje dotyczyły różnorodnych zagadnień związanych z historią i kulturą Polonii, m.in. polskim śladom na mapie Stanów Zjednoczonych, wkładowi różnych osób i organizacji w dorobek Polonii, wpływowi doświadczeń obu wojen światowych na tożsamość polskiej diaspory w Ameryce, czy badaniom na temat losów i osiągnięć polskich emigrantek. Jeden z paneli poświęcono Chicago jako polskiemu miastu. Wśród prelegentów znaleźli się naukowcy ze Stanów Zjednoczonych, Polski, Czech i Holandii.
Ukoronowaniem konferencji była ceremonia wręczenia dorocznych nagród PAHA za rok 2025, która miała miejsce w Muzeum Polskim w Ameryce. Uroczystość rozpoczęło wystąpienie prezesa tej instytucji, Richarda Owsianego oraz prezeski PAHA, dr Karen Majewski. Galę wręczenia nagród poprowadziła Iwona Flis, wiceprezeska PAHA i przewodnicząca Komisji Nagród PAHA.
Wśród nagrodzonych znalazła się Maria Zakrzewska, uhonorowana nagrodą im. Mieczysława Haimana za wkład w badania nad Polonią Amerykańską. Maria Zakrzewska przez wiele lat związana była z Chicago Public Library i zaangażowana w promowanie polskiej kultury i literatury. Jest autorką m.in. artykułu pt. “The History of the Polish Collection and Programming at the Chicago Public Library”,. który ukazał się w The Polish Review w 2024 roku i stanowi istotne studium naukowe poświęcone bibliotecznym działaniom skierowanym do Polonii amerykańskiej oraz modelowi działalności kulturalnej.
Dr John Micgiel (historyk związany z Columbia University, obecnie Visiting Professor na Uniwersytecie Warszawskim), jako redaktor książki Poles, Polonia, and the Quest for Liberty otrzymał nagrodę im. Oskara Haleckiego, która przyznawana jest za wybitną książkę lub monografię naukową poświęconą polskim doświadczeniom w Ameryce. Publikacja ta oferuje wnikliwą analizę przywiązania Polaków oraz Polonii amerykańskiej do ideałów wolności i demokracji na przestrzeni wieków. Książka ta ukazuje, w jaki sposób wartości te były bronione, reinterpretowane i realizowane w zmieniających się kontekstach politycznych i kulturowych.
Nagrodą Skalny Civic Achievement Award, mającą na celu uhonorowanie osób lub grup, które promują badania nad Polonią oraz świadomość polskich doświadczeń w Ameryce, PAHA wyróżniła cztery osobistości:
- Małgorzatę Kot, dyrektor zarządzającą Polskiego Muzeum w Ameryce, odpowiedzialną za szereg programów poświęconych polskiej sztuce, kulturze i historii oraz szeroką współpracę z środowiskami i organizacjami polonijnymi i polskimi na całym świecie,
- dr Łucję Mirowską-Kopeć, prezeskę Alliance of Polish Clubs in Illinois, organizatorkę Polish Constitution Day w Chicago, zasłużoną dla jednoczenia i mobilizacji prężnej społeczności polskiej w Chicago,
- Irenę Frączek i Dawida Rydzewskiego, działaczy Kongresu Polonii Amerykańskiej w Wisconsin, organizatorów licznych programów publicznych upowszechniających wiedzę o Polsce i polskim dziedzictwie w Ameryce, twórców popularnej publikacji „Do You Know Poland.”
Nagroda im. Josepha Swastka, byłego prezesa PAHA i redaktora periodyku naukowego wydawanego przez te organizację, Polish American Studies, przyznawana jest za najlepszy artykuł opublikowany na jego łamach. Tym razem nagrodzona została dr Anna D. Jaroszyńska-Kirchmann (Distinguished Professor of History i CSU Professor Emerita), za artykuł pt. „Performing Pierogi,”, który ukazał się w tomie 81, nr 1 Polish American Studies (wydanie specjalne poświęcone polonijnej kuchni).
W uznaniu zasług dr Beth Holmgren (Professor Emerita Studiów Słowiańskich i Euroazjatyckich) uhonorowano ją nagrodą Amicus Poloniae, przyznawaną za upowszechnianie wiedzy o dziedzictwie Polski i Polonii przez osoby niemające polskich korzeni. Wśród jej licznych zainteresowań badawczych wymienić można polski film od lat 30. dwudziestego wieku po produkcje współczesne, polski teatr i literaturę, a także polsko-żydowskie korzenie kultury popularnej w okresie międzywojennym,
Dr Neal Pease, członek Zarządu i skarbnik PAHA, profesor emeritus Uniwersytetu Wisconsin–Milwaukee otrzymał nagrodę James Pula Distinguished Service Award. Nagroda ta wyróżnia członka PAHA, który wniósł cenny i trwały wkład w działalność organizacji. Dr Pease to były Prezes PAHA, dodatkowo odpowiedzialny za serię publikacji książkowych.
Nagrodę Creative Arts Prize w uznaniu zasług na polu sztuk kreatywnych przez osoby lub grupy promujące świadomość polskiego doświadczenia w Ameryce, otrzymał Staś Kmieć – reżyser, choreograf, tancerz, aktor, pisarz, dziennikarz i etnograf oddany sprawie zachowania polskiej kultury i celebrowania jej. Staś Kmieć znany jest m.in. z licznych inscenizacji „Skrzypka na dachu,” występów tanecznych na Broadwayu czy jako redaktor kulturalny The Polish American Journal.
Zakończeniem ceremonii wręczenia nagród był bankiet, w trakcie którego przy rarytasach kuchni polskiej dyskutowano o osiągnięciach i perspektywach nauki i kultury polskiej i polonijnej.
Członkowie PAHA spotkają się na następnym Zjeździe Rocznym w Nowym Orleanie w styczniu 2027 roku.
Tekst: Iwona Flis
Zdjęcia: PAHA/Mark Dobrzycki
