Joanna Trzos
Technologia w walce z przestępczością
Jeszcze w 2021 roku liczba strzelanin na autostradach w Illinois osiągnęła alarmujący poziom 310 przypadków. Od tamtej pory statystyki systematycznie się poprawiają. W 2024 roku odnotowano 89 strzelanin, z czego 12 było śmiertelnych. W 2025 r. liczba zdarzeń spadła o kolejne 31 procent – do 61 przypadków – i, co najważniejsze, żadna z nich nie zakończyła się śmiercią. Łącznie oznacza to spadek o około 80 procent w porównaniu z rekordowo tragicznym 2021 rokiem.
Według Policji Stanowej (ISP) jednym z najważniejszych czynników stojących za tym trendem jest szerokie wykorzystanie nowoczesnych technologii, w tym automatycznych czytników tablic rejestracyjnych (Automated License Plate Recognition, ALPR). Systemy te zostały zainstalowane na autostradach w całym stanie i gromadzą miliony danych – zdjęcia tablic rejestracyjnych pojazdów, a także informacje o czasie, dacie i lokalizacji przejazdu.
Zebrane dane są na bieżąco porównywane z bazami skradzionych pojazdów oraz samochodów powiązanych z przestępstwami. Gdy system wykryje podejrzany pojazd, funkcjonariusze policji otrzymują natychmiastowe powiadomienie i mogą zdecydować, czy zatrzymać auto od razu, czy też śledzić je z powietrza do momentu, gdy interwencja będzie bezpieczniejsza.
Dyrektor Policji Stanowej Illinois Brendan Kelly podkreśla, że kluczowa była zmiana podejścia – od klasycznego skupienia się na wykroczeniach drogowych do walki z poważną przestępczością. „Przeszliśmy od myślenia o ruchu drogowym do myślenia o przemycie – narkotyków, broni i handlu ludźmi. Skoncentrowane rozmieszczenie funkcjonariuszy, wsparte technologią, stało się fundamentem tego sukcesu”– wyjaśnia Kelly.
W 2023 r. dane z czytników tablic były wykorzystane jako dowody we wszystkich sprawach dotyczących zabójstw na autostradach w powiecie Cook, w których policja stanowa wniosła zarzuty kryminalne. System ALPR pomaga też identyfikować potencjalnych świadków i budować materiał dowodowy na podstawie analizy czasu i miejsca zdarzeń.
Stanowy senator Christopher Belt, przewodniczący senackiej komisji ds. bezpieczeństwa publicznego i infrastruktury, określił ten spadek śmiertelnych strzelanin na autostradach Illinois jako „idealne połączenie wzorowej pracy policji i technologii”.
Kontrowersje i obawy o prywatność
Rozszerzanie sieci kamer nie obyło się jednak bez krytyki. W 2024 r. libertariańska organizacja Liberty Justice Center złożyła pozew przeciwko programowi ALPR, zarzucając policji tworzenie systemu masowej inwigilacji. Choć sprawa została oddalona w 2025 r., złożono odwołanie do Sądu Apelacyjnego 7. Okręgu (7th Circuit Court of Appeals). Orzeczenie spodziewane jest jeszcze w tym roku i może otworzyć drogę do dalszego odwołania, nawet do Sądu Najwyższego USA.
Zastrzeżenia zgłasza także Amerykańska Unia Swobód Obywatelskich (ACLU) w Illinois. „To niezwykle potężne narzędzia nadzoru. Możliwość rozmieszczenia czytników tablic rejestracyjnych w całej społeczności i śledzenia przemieszczania się ludzi budzi uzasadnione pytania” – powiedział Ed Yohnka z ACLU. Organizacja zwraca uwagę na brak jasnych zasad dotyczących przechowywania danych, czasu ich retencji oraz dostępu do informacji.
Dodatkowe kontrowersje pojawiły się, gdy Biuro Sekretarza Stanu Illinois Alexiego Giannouliasa ujawniło przypadki nielegalnego udostępniania danych z czytników. Prawo stanu Illinois wymaga, by dane te nie były wykorzystywane do egzekwowania przepisów imigracyjnych ani dotyczących aborcji. Według ustaleń, informacje miały trafić z naruszeniem prawa do federalnych służb imigracyjnych.
Policja stanowa zapewnia jednak, że jej system ALPR jest zgodny z ustawą Illinois Trust Act i nie może być wykorzystywany do egzekwowania federalnych przepisów imigracyjnych. Jak podkreśla Brendan Kelly, wszystkie agencje, które otrzymują dane, są zobowiązane umowami do przestrzegania stanowych przepisów.
Program ALPR uruchomiono w 2020 roku w odpowiedzi na falę strzelanin na autostradach, a w 2022 roku rozszerzono go na walkę z innymi poważnymi przestępstwami, w tym zbrojnymi kradzieżami samochodów, terroryzmem i handlem ludźmi. Czytniki nie służą do kontroli prędkości ani rutynowych wykroczeń.
„Planujemy dalsze utrzymanie systemu, identyfikację nowych lokalizacji kamer, modernizację floty lotniczej i rekrutację kolejnych funkcjonariuszy” – zapowiada dyrektor Policji Stanowej Illinois. Władze liczą, że technologia pozwoli policji utrzymać autostrady Illinois bezpiecznymi także w kolejnych latach.
Joanna Trzos
[email protected]
