Księgarnia Tiankeng powstała w 2025 roku na skraju monumentalnego, 326-metrowego leja krasowego Mianhua w północnej prowincji Kuangsi w Chinach. Wśród malowniczych gór rozciągają się tam tradycyjne wioski Mulamów – oficjalnie uznanej mniejszości narodowej – a sam region uchodzi za jedno z najciekawszych przyrodniczo miejsc w kraju. Jedną z jego głównych atrakcji jest ogromny lej Mianhua Tiankeng, mierzący około 326 metrów głębokości i 305 metrów szerokości, który do niedawna słynął przede wszystkim z podwieszanych ścieżek i spektakularnych punktów widokowych.
Dziś w zbocze tej kamiennej otchłani wkomponowano prawdziwy cud architekury. Przez lata ten gigantyczny lej przyciągał geologów, fotografów i śmiałków zakochanych w surowym pięknie skał. Architekt He Zhijan dostrzegł jednak w tej przestrzeni coś więcej niż naturalną osobliwość. Wyobraził sobie miejsce, w którym literatura spotyka się z przepaścią niemal na wyciągnięcie ręki, a człowiek może obcować z tekstem w sposób zupełnie inny niż w tradycyjnych murach.
Akrobacje na klifie
Realizacja projektu okazała się wyzwaniem na miarę górskiej ekspedycji. Jak wspominał He Zhijan, cały proces budowy przypominał wręcz „akrobacje na klifie”. Prace prowadzono na platformach roboczych przymocowanych bezpośrednio do ściany leja, często nad samą przepaścią, gdzie każdy element konstrukcji wymagał precyzyjnego ustabilizowania. Oznaczało to skomplikowane działania inżynieryjne i miesiące przygotowań, ponieważ budowlę należało idealnie dopasować do nieregularnej, kruchej skały krasowej. Ze względu na stromość i delikatność klifów inżynierowie musieli zastosować specjalne metody wzmacniania podłoża oraz tworzyć zawieszone nad otchłanią platformy robocze. Najpierw powstawały dolne podpory, potem montowano górną konstrukcję, a dopiero na końcu usuwano tymczasowe rusztowania, odsłaniając gotowy, niemal zawieszony w powietrzu cud architektury.
Również szlak prowadzący do Księgarni Tiankeng potrafi zaskoczyć, choć nie jest długi. Najpierw wiedzie spokojną, zieloną ścieżką, która pozwala nacieszyć się krajobrazem. Później jednak przechodzi w drewniane platformy zawieszone tuż nad skarpą, gdzie przestrzeń nagle otwiera się pod stopami. Mocniejszy powiew wiatru raz po raz potrafi wprawia
barierki w delikatne drżenie, dodając całej wędrówce nuty ekscytacji i przypominając, że to miejsce nie zostało stworzone dla tych, którzy szukają całkowitego komfortu.
Gdy wreszcie ukazuje się wejście, oczom odwiedzających odsłania się widok, który trudno porównać z jakąkolwiek inną księgarnią na świecie. Wzdłuż skalnej ściany rozmieszczono ponad 10 tysięcy książek, tworząc niezwykły „kanion wiedzy” o długości 150 metrów i wysokości blisko 10 metrów. W ciągu dnia półki niemal wtapiają się w surowe kamienne tło, jakby były naturalnym przedłużeniem klifu. Nocą natomiast, dzięki dziesiątkom żarówek, rozświetlają skałę niczym świetlista wstęga , zawieszona między mrokiem przepaści a niebem.
Kanion wiedzy
Najbardziej spektakularnym rozwiązaniem okazała się szklana podłoga. Nie pełni ona jedynie funkcji doświetlającej wnętrze, lecz buduje iluzję zawieszenia w powietrzu. Przezroczysta tafla sprawia, że przestrzeń traci wyraźne granice, a regały wyglądają tak, jakby unosiły się nad krajobrazem. Przepaść pod stopami nie jest tu ukryta ani oswojona – przeciwnie, staje się integralną częścią wnętrza, wciągając naturę w sam środek literackiego świata i potęgując poczucie obcowania z czymś niezwykłym.
Wnętrze wita klientów i turystów z całego świata imponującą kolekcją ponad 10 tysięcy książek. Regały poprowadzono niczym labirynt, dzięki czemu wędrówka między półkami przypomina przechodzenie przez wąski kanion wiedzy, wyrzeźbiony w skale. Każdy fragment przestrzeni zaprojektowano z myślą o poszanowaniu naturalnych krzywizn klifu. Półki dopasowywano ręcznie do jego form, co dało niezwykły, organiczny efekt – nie ma tu dwóch identycznych modułów ani powtarzalnych układów. To architektura, która nie narzuca się naturze, lecz współistnieje z nią i oddycha w jej rytmie.
Na tym jednak zachwyt się nie kończy, bo miejsce urzeka również swoim wyjątkowym mikroklimatem. Twórcy musieli jednocześnie zadbać o warunki, w jakich książki mogą bezpiecznie przetrwać. Choć atmosfera sprzyja spokojnej lekturze, wilgoć i wahania temperatur wymagały wprowadzenia specjalnych zabezpieczeń. Mimo otwartej konstrukcji i półek wystawionych na działanie powietrza, wszystkie tomy są chronione przed deszczem i nadmierną wilgocią. Umożliwia to naturalna forma leja, działająca niczym ogromny parasol, a także dyskretne kurtyny powietrzne, które kontrolują napływ wilgotnych mas i utrzymują stabilne warunki wewnątrz księgarni.
Podniebny spacer
Między regałami rozmieszczono drewniane balkony, które szybko stały się ulubionymi miejscami do czytania. Roztacza się z nich widok na mglisty krajobraz Kuangsi, a przy odrobinie szczęścia można dotrzec także makaki, często zaglądające w okolice klifu. Platformy regularnie przechodzą przeglądy techniczne, bo natura chętnie wystawia wytrzymałość konstrukcji na próbę. Deszcz, erozja i wiatr nie są łaskawe, a jednak całość funkcjonuje z niezwykłą precyzją, jakby księgarnia była częścią żywego ekosystemu.
Dodatkową atrakcją jest fakt, że sklep ten nie funkcjonuje w odosobnieniu. W ramach kompleksu powstały także: hotel, basen oraz kawiarnia wkomponowana w skałę, dzięki czemu goście mogą spędzić tu cały dzień, przechodząc od lektury do podniebnego spaceru. Ochrona środowiska od początku należała do kluczowych założeń projektu. W hotelu zastosowano czterostopniowy system oczyszczania ścieków, umożliwiający ponowne wykorzystanie wody – m.in. do nawadniania – a dno leja krasowego pozostawiono w stanie nienaruszonym. Jedyną widoczną ingerencją w krajobraz jest pomost poprowadzony ponad dziką roślinnością porastającą zapadlisko, wytyczony tak, by umożliwić zwiedzanie bez szkody dla natury. To przemyślny kompromis między zachwytem a odpowiedzialnością za środowisko.
Na naszych oczach narodził się jeden z najbardziej oryginalnych projektów architektonicznych ostatnich lat – przestrzeń, która zachwyca nie tylko śmiałą formą, lecz też atmosferą sprzyjającą ciszy, skupieniu i kontemplacji, jakiej trudno szukać w tradycyjnych wnętrzach.
Jacek Hilgier
