John Guzlowski
Kiedy sięgnąłem po wspomnienia Agaty Izabeli Brewer „The Hunger Book: A Memoir from Communist Poland” (Księga głodu. Pamiętnik z komunistycznej Polski), przygotowałem się psychicznie.
Moi rodzice nie mieli osobistego, bezpośredniego doświadczenia tego, jak wyglądała Polska po II wojnie światowej. W czasie wojny zostali wypędzeni z Polski przez Niemców, a gdy po jej zakończeniu próbowali tam wrócić, zostali ostrzelani przez Rosjan kontrolujących granicę. Wiedza moich rodziców na temat powojennej Polski pochodziła głównie z listów, które otrzymywali od swojego rodzeństwa – osób, które przetrwały wojnę i pozostały w kraju. Listy te, opisujące życie pod rządami komunistów, były ponure i tragiczne. Choć minęło już siedemdziesiąt lat, wciąż pamiętam moją matkę płaczącą podczas lektury listu od siostry z Gdańska, w którym ta opisywała życie, jakie wiodła jej rodzina.
Sądziłem, że wiem co nieco o niedostatku, jakiego doświadczali Polacy po wojnie – dopóki nie przeczytałem wspomnień Agaty Izabeli Brewer o jej życiu w Polsce w latach 80.
Książka Brewer to niezbędny – choć bolesny – obraz świata, który moi rodzice opuścili, lecz o którym nigdy nie zapomnieli. Potwierdza ona, że największą tragedią reżimu komunistycznego nie był jedynie brak towarów na sklepowych półkach, lecz sposób, w jaki przenikał on każdą sferę życia rodzinnego. Jej żywe wspomnienia stanu wojennego, niekończących się kolejek po reglamentowane towary, a nawet zagrożenia promieniowaniem po katastrofie w Czarnobylu, stanowiły przerażające echa tej samej Polski, o której w listach do moich rodziców pisali siostra mojej matki i brat mojego ojca.
Agata Izabela Brewer w mistrzowski sposób wykorzystuje jedzenie – a także desperackie poszukiwanie go – jako swój najpotężniejszy punkt oparcia. Szczegółowe opisy wypraw na grzyby oraz przyrządzania posiłków niemal z niczego, są absolutnie poruszające. To właśnie ta wytrwałość i zaradność polskiego ducha pozwoliły Polsce przetrwać czasy zaborów i wojen. Opisy domowej wódki ziemniaczanej i kaszanki, kreślone przez Brewer, to nie tylko przepisy kulinarne – to sakramenty przetrwania. To właśnie w takich chwilach wciąż bije prawdziwe, niezłomne serce Polski.
A jednak te wspomnienia to nie tylko historia polityczna. To głęboko osobista tragedia rozgrywająca się na tym właśnie tle. Walka Agaty Izabeli Brewer o pożywienie i poczucie bezpieczeństwa – prowadzona w cieniu wychowania przez niestabilną emocjonalnie, uzależnioną od alkoholu matkę – stanowi emocjonalny rdzeń tej książki. Ten nieustępliwy, przerażający wewnętrzny głód matczynej miłości jest o wiele bardziej bolesny, niż jakakolwiek pusta kuchenna szafka. Świadczy on o straszliwej traumie, którą potęgują komunizm i ubóstwo – o tym, jak niestabilność państwa może znaleźć tragiczne odzwierciedlenie w niestabilności domowego ogniska.
Ostateczna podróż Brewer – jej ucieczka, a następnie próba odnalezienia spokoju w Ameryce, także jako matki – stanowi zwierciadlane odbicie pielgrzymki, którą wielu z nas odbyło dekady wcześniej. „The Hunger Book” to świadectwo niezwykłej odporności małego dziecka, które odnalazło życiodajne pożywienie pośród toksycznych min świata własnej matki. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto pragnie zrozumieć głęboką i długotrwałą cenę, jaką przyszło zapłacić za rządy reżimu, który próbował – lecz poniósł klęskę – zagłodzić duszę całego narodu.
Poland in the 1980s: The Hunger Book
When I picked up Agata Izabela Brewer’s memoir, The Hunger Book, I braced myself.
My parents didn’t have a personal, immediate experience of what Poland was like after World War II. They had been forced out of Poland by the Germans during the war, and when they tried to return after the war, they were shot at by Russians controlling the border. What my parents knew about what Poland was like following the war came to them mostly from the letters they received from their siblings in Poland who survived the war. These letters about life under the Communists were bleak and tragic. Seventy years later, I still remember my mother weeping while reading a letter from her sister in Gdansk about the life her family was experiencing.
I thought I knew something of the deprivation Poles suffered after the war until I read Agata Izabela Brewer’s memoir about her life in Poland in the 1980s.
Brewer’s book is an essential, if painful, picture of a world my parents left but never forgot. It confirms that the greatest tragedy of the Communist regime was not only the scarcity on the shelf, but the way it infected every part of family life. Her vivid recollections of martial law, the endless queues for rations, and even the threat of Chernobyl radiation were all horrifying echoes of the Poland my mother’s sister and my father’s brother wrote to my parents about.
Agata Izabela Brewer brilliantly uses food, and the desperate search for it, as her most powerful anchor. The detailed accounts of searching for mushrooms and creating meals out of next to nothing are absolutely moving. This resilience and resourcefulness of the Polish spirit are what allowed Poland to survive partitions and wars. Brewer’s descriptions of homemade potato vodka and blood sausage are not just recipes; they are sacraments of survival. It is in these moments that the true, indomitable heart of Poland still beats.
Yet, this memoir is not just a political history. It is a profoundly personal tragedy set against that backdrop. Agata Izabela Brewer’s struggle to find nourishment and security while raised by an unstable, alcoholic mother provides the book’s emotional core. That relentless, terrifying internal hunger for maternal love is far more wrenching than any empty food cupboard. It speaks to the terrible trauma that Communism and poverty exacerbate — how instability from the state can be tragically mirrored in the instability of the home.
Brewer’s ultimate journey, her escape, and her later attempt to find peace as a mother herself in America, mirrors the pilgrimage many of us took decades earlier. The Hunger Book is a testament to the resilience of a small child who found life-giving sustenance amid the toxic landmines of her mother’s world. It is a necessary read for anyone who wishes to understand the deep, long-lasting cost of a regime that tried — and failed — to starve the soul of an entire nation.
John Guzlowski
.JPG)
amerykański pisarz i poeta polskiego pochodzenia. Publikował w wielu pismach literackich, zarówno w USA, jak i za granicą, m.in. w „Writer’s Almanac”, „Akcent”, „Ontario Review” i „North American Review”. Jego wiersze i eseje opisujące przeżycia jego rodziców – robotników przymusowych w nazistowskich Niemczech oraz uchodźców wojennych, którzy emigrowali do Chicago – ukazały się we wspomnieniowym tomie pt. „Echoes of Tattered Tongues”. W 2017 roku książka ta zdobyła nagrodę poetycką im. Benjamina Franklina oraz nagrodę literacką Erica Hoffera za najbardziej prowokującą do myślenia książkę roku. Jest również autorem serii powieści kryminalnych o Hanku i Marvinie, których akcja toczy się w Chicago oraz powieści wojennej pt. „Retreat— A Love Story”. John Guzlowski jest emerytowanym profesorem Eastern Illinois University.
-
John Guzlowski's writing has been featured in Garrison Keillor’s Writer’s Almanac, Akcent, Ontario Review, North American Review, and other journals here and abroad. His poems and personal essays about his Polish parents’ experiences as slave laborers in Nazi Germany and refugees in Chicago appear in his memoir Echoes of Tattered Tongues. Echoes received the 2017 Benjamin Franklin Poetry Award and the Eric Hoffer Foundation's Montaigne Award for most thought-provoking book of the year. He is also the author of two Hank Purcell mysteries and the war novel Road of Bones. Guzlowski is a Professor Emeritus at Eastern Illinois University.
