Jolanta Telega
Zapowiedzi masowych deportacji oraz rozszerzenie kompetencji służb imigracyjnych sprawiły, że zmieniło się funkcjonowanie miast, szkół, miejsc pracy, a nawet lotnisk. Ameryka weszła w epokę, w której polityka imigracyjna przestała być abstrakcyjnym sporem, a stała się doświadczeniem dnia codziennego.
Polowanie na zwykłych ludzi
Najbardziej widoczną zmianą jest rozszerzenie działalności służby Immigration and Customs Enforcement (ICE). Według doniesień prasowych i analiz politycznych, działania ICE przestały ograniczać się do poszukiwania osób z przeszłością kryminalną czy imigrantów niedawno przybyłych nielegalnie do kraju. Coraz częściej dotyczą osób mieszkających w USA od wielu lat, pracujących, posiadających rodziny i dzieci urodzone już w Stanach Zjednoczonych. To właśnie ta zmiana najbardziej wpłynęła na życie zwykłych ludzi.
W wielu miastach pojawiło się zjawisko, które amerykańskie media określają mianem „citizen-activists” – zwykłych mieszkańców monitorujących działania ICE, ostrzegających sąsiadów przed kontrolami i aresztowaniami. W wielu dzielnicach ludzie przestali zgłaszać przestępstwa na policję ze strachu, że kontakt z władzami może doprowadzić do kontroli imigracyjnej. W innych miejscach rodzice boją się odprowadzać dzieci do szkoły, ponieważ zdarzały się zatrzymania w pobliżu placówek edukacyjnych czy kościołów.
Zmiany odczuwają także lokalne gospodarki. W miastach o dużej liczbie imigrantów spadła liczba pracowników w gastronomii, budownictwie czy rolnictwie. Część ludzi przestała wychodzić z domu, ograniczyła zakupy i korzystanie z usług, co uderzyło w małe firmy i lokalne restauracje. Polityka imigracyjna zaczęła więc wpływać nie tylko na strukturę społeczną, ale również na gospodarkę na poziomie lokalnym.
ICE zamiast TSA
Symbolem nowej epoki stała się jednak sytuacja na amerykańskich lotniskach. W związku z kryzysem finansowania Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego (DHS) oraz brakami kadrowymi w Transportation Security Administration (TSA), do pomocy przy kontroli bezpieczeństwa skierowano funkcjonariuszy ICE. Oficjalnie mają oni wykonywać zadania pomocnicze – pilnować wyjść, kontrolować dokumenty czy zarządzać kolejkami – aby odciążyć pracowników TSA. W praktyce jednak już sama obecność agentów służby imigracyjnej na lotniskach wywołała ogromne kontrowersje.
Krytycy twierdzą, że lotniska mogą stać się miejscem kontroli imigracyjnych, a nawet zatrzymań, co powoduje, że niektórzy ludzie zaczynają bać się podróżowania samolotami, nawet jeśli przebywają w USA legalnie. Pojawiają się również argumenty, że funkcjonariusze ICE nie są odpowiednio przeszkoleni do pracy w systemie kontroli bezpieczeństwa lotniczego. Zwolennicy rozwiązania twierdzą z kolei, że chodzi jedynie o wsparcie logistyczne i poprawę przepustowości kontroli bezpieczeństwa.
Liczą się nastroje
Najważniejszą zmianą nie są jednak same deportacje ani obecność agentów na lotniskach, lecz atmosfera niepewności. Z badań opinii publicznej wynika, że wielu Amerykanów uważa, iż zwiększona obecność ICE sprawia, że społeczności czują się mniej bezpieczne. Jednocześnie rosną obawy o wolność słowa i możliwość krytykowania rządu bez konsekwencji. W ten sposób polityka imigracyjna zaczyna wpływać na szersze poczucie wolności obywatelskich.
Historia Stanów Zjednoczonych zna już okresy, w których strach i bezpieczeństwo były ważniejsze niż wolności obywatelskie – od internowania Japończyków podczas II wojny światowej po Patriot Act po zamachach z 11 września. Dzisiejsza polityka imigracyjna może być postrzegana jako kolejny taki moment, kiedy państwo rozszerza swoje uprawnienia w imię bezpieczeństwa.
Zapowiedzi masowych deportacji zmieniły więc nie tylko sytuację imigrantów, ale także codzienne życie zwykłych Amerykanów. Zmieniły sposób funkcjonowania miast, szkół, miejsc pracy i lotnisk. Przede wszystkim jednak zmieniły atmosferę społeczną. Bo największe zmiany polityczne bardzo często nie polegają na nowych ustawach, lecz na zmianie zachowań ludzi. W wielu amerykańskich miastach ludzie zaczęli żyć ostrożniej: rzadziej podróżują, unikają urzędów, nie zgłaszają drobnych przestępstw, nie wchodzą w konflikty z administracją. W niektórych społecznościach pojawiły się nieformalne sieci ostrzegania przed kontrolami służb imigracyjnych, a media lokalne opisują przypadki, w których ludzie boją się nawet jechać do szpitala lub na lotnisko. Strach przed deportacją przestał dotyczyć wyłącznie osób nielegalnie przebywających w kraju – zaczął dotyczyć całych rodzin, społeczności, a nawet osób posiadających obywatelstwo, ale mających w rodzinie osoby bez uregulowanego statusu.
Życie pod kontrolą
Zmieniły się także relacje społeczne. W wielu miejscach pojawiła się nieufność wobec władz federalnych, ale również wobec sąsiadów czy współpracowników. Jeśli państwo zaczyna prowadzić szeroko zakrojone działania kontrolne, ludzie zaczynają się zastanawiać, kto może współpracować z władzami, kto może zgłosić nielegalny pobyt, kto może poinformować służby. To prowadzi do erozji zaufania społecznego, które jest jednym z fundamentów stabilnego państwa.
Jeszcze ważniejsza może być zmiana mentalna dotycząca samej roli państwa. Przez dziesięciolecia Stany Zjednoczone budowały swoją tożsamość jako państwo imigrantów – kraj, do którego się przyjeżdża, aby zacząć nowe życie. Dziś coraz częściej pojawia się obraz państwa kontroli: dokumentów, baz danych, sprawdzania statusu, obecności służb w miejscach publicznych, a nawet na lotniskach przy kontroli bezpieczeństwa. To zmienia sposób, w jaki obywatele postrzegają własne państwo – już nie jako przestrzeń wolności, lecz jako system kontroli.
Historia pokazuje, że takie zmiany mentalne są bardzo trudne do odwrócenia. Prawo można zmienić w ciągu jednego roku, ale poczucia strachu, nieufności i przyzwyczajenia do kontroli nie da się zmienić tak szybko. Jeśli ludzie nauczą się żyć w świecie, w którym trzeba stale udowadniać, kim się jest i czy ma się prawo tu być, to nawet po zmianie polityki ten sposób myślenia może stać się stałym elementem codzienności. Nieprzypadkowo w tym tygodniu Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych zajmował się kwestią ograniczenia birthright citizenship, czyli prawa do obywatelstwa z tytułu urodzenia na terytorium USA. Spór o imigrację przestaje dotyczyć wyłącznie granic państwa – zaczyna dotyczyć tego, kto w ogóle należy do wspólnoty politycznej.
I być może największą zmianą tej epoki nie będą deportacje ani decyzje sądów, lecz to, że Ameryka z kraju imigrantów stopniowo staje się krajem dokumentów, kontroli i niepewności: przestanie być krajem, w którym ludzie czują się u siebie, a zacznie być krajem, w którym ludzie muszą udowadniać, że mają prawo w nim żyć.
Jolanta Telega
[email protected]
