Jolanta Telega
Czerwone stany, twarde hasła i miękka rzeczywistość
Hasła były ostre: ograniczyć dostęp do szkół, odebrać świadczenia, zamknąć rynek pracy, zmusić tysiące ludzi do „samodeportacji”. Według analiz medialnych liczba antyimigracyjnych projektów na poziomie stanowym i lokalnym liczona jest w setkach. Liczba tych, które faktycznie weszły w życie – w dziesiątkach. Reszta grzęzła w komisjach, została wycofana albo rozbiła się o opór, który dla wielu obserwatorów może być zaskakujący. Bo tym razem nie chodzi o klasyczny konflikt Republikanie kontra Demokraci. To raczej spór wewnątrz konserwatywnej Ameryki.
Konserwatyzm na zakręcie
Weźmy Tennessee. Tam forsowano rozwiązania, które jeszcze kilka lat temu wydawałyby się politycznym science fiction: szkoły publiczne miałyby prawo odmawiać przyjęcia dzieciom bez uregulowanego statusu imigracyjnego albo obciążać je czesnym. Był to w istocie frontalny atak na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego i powszechnie uznawaną zasadę, że edukacja na poziomie podstawowym i średnim nie jest przywilejem, lecz prawem.
Projekt wywołał jednak opór nie tylko aktywistów i środowisk edukacyjnych, ale także części republikańskich polityków. W stanie, który chętnie sięga po twarde rozwiązania w polityce społecznej, zaczęto zadawać zasadnicze pytanie: czy naprawdę chcemy być tymi, którzy zamykają dziecku drzwi do szkoły?
Podobne historie powtarzają się w innych stanach. W Idaho pomysł obowiązkowego stosowania ciągle niedoskonałego systemu E-Verify, który mógł odciąć nieudokumentowanych pracowników od zatrudnienia, napotkał opór… przedsiębiorców. Rolnicy, przetwórcy żywności, właściciele firm usługowych zaczęli mówić wprost: bez tej siły roboczej nasze biznesy nie przetrwają. W momencie, w którym ideologia ściera się z rachunkiem ekonomicznym ta pierwsza często przegrywa.
Jeszcze ciekawszy jest przypadek Utah. To głęboko republikański stan, ale jednocześnie przesiąknięty mormońską kulturą religijną, która nie zawsze idzie w parze z politycznym radykalizmem. Kilka projektów ustaw o „zerowej tolerancji” wobec migrantów po prostu upadło. W trakcie debaty padały argumenty nie tylko ekonomiczne, ale też moralne – odwołania do chrześcijańskiej troski o rodzinę i słabszych. Jedna z republikańskich polityczek stwierdziła, że ograniczanie pomocy dla migrantów jest sprzeczne z duchem ewangelicznego Kazania na Górze. W efekcie projekty, które na papierze wyglądały jak naturalne przedłużenie twardej polityki federalnej, zostały uznane za „zbyt daleko idące”. W Utah, kojarzonym raczej z umiarkowanym, wspólnotowym konserwatyzmem, zaczęło więc dominować inne pytanie: czy polityka, która uderza w rodziny i najsłabszych, rzeczywiście wzmacnia wspólnotę, czy raczej ją podkopuje?
Starcie z rzeczywistością
I tu dochodzimy do sedna problemu. W teorii republikańska Ameryka chce zaostrzenia prawa imigracyjnego. W praktyce okazuje się, że gdy to zaostrzenie zaczyna dotykać realnego życia – szkół, firm, parafii, lokalnych społeczności – entuzjazm wyraźnie słabnie.
Pierwszym hamulcem jest gospodarka. Amerykański rynek pracy, szczególnie w sektorach takich jak rolnictwo, budownictwo czy gastronomia, w dużej mierze opiera się na pracy imigrantów. Można politycznie deklarować walkę z nielegalną imigracją, ale trudniej wytłumaczyć wyborcom, dlaczego nagle rosną ceny żywności albo zamykają się lokalne firmy. Biznes, który często stoi blisko Partii Republikańskiej, w tej sprawie potrafi powiedzieć „stop”.
Drugim hamulcem jest religia – ale w zupełnie innym sensie niż sugerowałaby polityczna retoryka. O ile część konserwatywnej sceny politycznej wykorzystuje religię jako argument za „porządkiem i prawem”, o tyle wiele chrześcijańskich denominacji i wspólnot podkreśla obowiązek pomocy, ochrony rodziny i godności człowieka.Sprzeczność między polityką a etyką w niektórych stanach okazuje się nie do przeskoczenia.
Trzecią barierą jest porządek konstytucyjny. Amerykański system federalny ma swoje kompetencje i stany szybko się o tym przekonują. Próby tworzenia własnych mechanizmów deportacji czy penalizowania samej obecności migrantów regularnie trafiają do sądów i są blokowane. To przypomnienie, że nawet najbardziej zdecydowana polityka nie może ignorować architektury państwa federalnego.
Czwartym czynnikiem są koszty społeczne i polityczne. Obrazy agresywnych działań służb, przypadki zatrzymań obywateli USA, strach w społecznościach lokalnych – wszystko to wywiera wpływ na opinię publiczną. Sondaże pokazują, że nawet część wyborców republikańskich uważa obecne działania za zbyt daleko idące. Co więcej, topnieje poparcie wśród Latynosów – grupy, która nie tak dawno w rekordowym stopniu poparła Republikanów.
Jest wreszcie czynnik historyczny. Ameryka pamięta już eksperymenty z „twardą ręką” w polityce imigracyjnej. Postać szeryfa Joe Arpaio i jego działania w Arizonie – uznane przez sądy za przykład systemowego profilowania rasowego – stały się ostrzeżeniem, a nie inspiracją. Koszty finansowe, prawne i społeczne tamtej polityki były ogromne. Teraz wielu polityków zdaje sobie sprawę, że podążanie podobną drogą mogłoby przynieść równie złe efekty.
Skomplikowana rzeczywistość
Na tym tle ciekawie wyglądają różnice w narracji mediów. Liberalny „The Washington Post” opisuje zjawisko jako starcie ideologii z realiami, w którym system sam ogranicza radykalizm. Media liberalne akcentują konsekwencje humanitarne i konstytucyjne. Z kolei media konserwatywne skupiają się na problemie egzekwowania prawa i odpowiedzialności władz lokalnych. Ale niezależnie od tonu, wszystkie te narracje spotykają się w jednym punkcie: polityka imigracyjna przestaje być prostym, jednowymiarowym tematem. Rzeczywistość okazała się bowiem bardziej skomplikowana niż hasła wyborcze. Można wygrać kampanię obietnicą „zamknięcia granic”, ale znacznie trudniej zarządzać krajem, który jednocześnie potrzebuje imigrantów do pracy, chce przestrzegać konstytucji i nie chce być postrzegany jako państwo opresyjne.
Antyimigracyjna retoryka w USA nie znika — ale coraz częściej okazuje się polityką bez pokrycia. Łatwo wygrywa się wybory tworząc atmosferę strachu, trudniej zarządza się konsekwencjami. Gdy hasła zamieniają się w konkretne decyzje, przestają być bronią, a zaczynają być ciężarem — dla gospodarki, prawa i własnych wyborców. I właśnie dlatego najtwardsza polityka najczęściej mięknie nie pod naporem przeciwników, lecz w konfrontacji z rzeczywistością.
Jolanta Telega
[email protected]
