Jola Plesiewicz
21 kwietnia br., w sali konferencyjnej Biblioteki Głównej w podchicagowskim Niles (Niles-Maine District Library) spotkali się czytelnicy, przedstawiciele: biblioteki, Loyola University w Chicago oraz Fundacji Kościuszkowskiej.
Słuchaczy wykładu powitały Valerie Marshall – Executive Director biblioteki oraz Bernadetta Koryciarz – Digital Services Assistant Head.
Słowo wstępne wygłosili: Bożena Nowicka McLees – dyrektorka programu Interdyscyplinarne Studia Polskie na Loyola University Chicago (Interdisciplinary Polish Studies), którego była współtwórczynią w 2007 roku oraz John Merchant – literaturoznawca i wykładowca akademicki związany z Loyola University Chicago, który specjalizuje się w literaturze polskiej, literaturze polskiej w Ameryce oraz literaturze irlandzkiej.
Inspiracją do powstania projektu badawczego Izabelli Kimak była książka Dominica A. Pacygi „American Warsaw”, którą przeczytała kilka lat temu będąc tutaj na Stypendium Fundacji Kościuszkowskiej. Po fascynującej lekturze Izabella Kimak w pełni zgodziła się z prof. Pacygą, że Chicago jest stolicą diaspory polskiej w rozumieniu literackim.
Przypomnijmy, że Chicago od połowy lat 60. XIX wieku stanowiło największe skupisko Polaków w Stanach Zjednoczonych, a w okresie masowej migracji, przypadającym na lata 1870–1914, co dziesiąty mieszkaniec miasta był Polakiem.
Podczas wykładu zostały omówione teksty czterech autorów; tych o ugruntowanej już pozycji: Stuarta Dybka i Johna Guzlowskiego, jak i tych, którzy niedawno zadebiutowali: Marcii Cebulskiej i Patrycji Humienik.
Prelegentka zwróciła uwagę na kryteria, jakimi posłużyła się wybierając teksty określonych autorów:
– Projekt badawczy finansowany przez Narodowe Centrum Nauki dotyczył przedstawień Chicago w literaturze autorstwa twórców i twórczyń polskiego pochodzenia. To niekoniecznie są pisarze i pisarki tworzący w języku polskim, czasami są to już potomkowie emigrantów z Polski, czasami trzeciego pokolenia i już językiem polskim nie władają, natomiast polskość w ich twórczości nadal występuje i jest istotnym aspektem ich twórczości. Piszą po angielsku, (…) chociaż w moim projekcie uwzględniam dwoje pisarzy pierwszego pokolenia emigracyjnego tworzących w języku polskim – opowiadała Izabella Kimak.
Teksty zaprezentowanych autorów odnosiły się do Chicago jako przestrzeni, do Chicago jako domu i Chicago jako miejsca pamięci.
Tworząc w różnych gatunkach: poezji, prozie, czy literaturze wspomnieniowej autorzy ukazali Chicago, w którym polska tradycja kulturowa jest pielęgnowana poprzez język, tradycje religijne i świeckie.
Różnice w sposobie przedstawiania Chicago w twórczości poszczególnych autorów wynikały z ich płci oraz pokolenia imigranckiego, do którego przynależą.
Analizę rozpoczęło od twórczości Stuarta Dybka opierającej się na mistrzowskim utrwalaniu realiów chicagowskich dzielnic, w których dorastał w latach 50. i 60. XX wieku, takich jak: Pilsen, czy Little Village na południowej stronie Chicago.
Charakterystycznym przykładem przekształcania robotniczego życia w poetycką przestrzeń, był utwór pod tytułem „Belly Button”.
Drugim z omawianych podczas wykładu autorów był John Guzlowski, postać bardzo znacząca w kręgach polonijnej literatury łącząca akademickie wykształcenie z głębokim przywiązaniem do swoich korzeni, od 2018 roku felietonisty Dziennika Związkowego – najstarszej polskiej gazety w USA, ukazującej się nieprzerwanie.
W zaprezentowanym podczas wykładu fragmencie tekstu Johna Guzlowskiego „Dorastając jako Polack” odnajdujemy zapis o imigranckim doświadczeniu z Chicago, z dzielnicy Humboldt Park wyjaśniającym znaczenie skrótu DP:
– To, co natomiast słyszałem na ulicach, w szkołach i w sklepach, sprowadzało się do tego, że moi rodzice – i inni Polacy – to „Polacks”. I nie byliśmy byle jakimi „Polacks”. Byliśmy „brudnymi Polacks” i „głupimi Polacks” – i właśnie to, jak nam wielokrotnie powtarzano, miało oznaczać skrót DP.
Pośród debiutantów zostały przedstawione: Marcia Cebulska i Patrycja Humienik.
Belmont Cragin w relacji Marcii Cebulskiej to dzielnica Chicago skupiona wokół kościoła i szkoły, z fabrycznymi kominem, przypominająca polską wieś, gdzie wszyscy się znali i nie sposób było się zgubić.
Zaprezentowana jej autorstwa książka „Lovers, Dreamers & Thieves” to wspomnieniowa opowieść o dorastaniu autorki w polskiej dzielnicy Chicago. Autorka z humorem opisała w niej postaci ze swego otoczenia: dziadka, który organizował fikcyjne polskie wesela, ojca, którego zabrano w kajdankach, matkę zakochaną w księdzu. Ostatnią z osób, której twórczość zaprezentowano była Patrycja Humienik pisarka, poetka, będąca córką polskich imigrantów.
Słuchacze wykładu zostali zapoznani z ważnym w jej dorobku utworem „Saint Hyacinth Basilica”, znajdującym się w jej debiutanckim tomie poetyckim „We Contain Landscapes” (2025), za który została wyróżniona w kategorii najlepszych książek poetyckich przez New York Public Library.
Interesujący wykład przywołał twórczość pisarzy związanych z Chicago, którzy dokumentowali życie codzienne emigrantów, ich walkę o zachowanie tożsamości oraz proces asymilacji. Zwrócono uwagę na motyw „podwójnej przynależności” – bycia jednocześnie częścią polskiej tradycji i amerykańskiej rzeczywistości.
Podsumowując, wykład ukazał Chicago jako miasto, które nie tylko przyjęło polskich imigrantów, ale również współtworzyło ich artystyczną wrażliwość, w efekcie czego powstała unikalna twórczość, będąca pomostem między dwiema kulturami i świadectwem bogatego doświadczenia emigracyjnego.
Dr hab. Izabella Kimak to polska literaturoznawczyni i amerykanistka, pracująca jako adiunkt w Katedrze Anglistyki i Amerykanistyki na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej (UMCS) w Lublinie. Obecnie przebywa na stypendium Fulbrighta na Loyola University w Chicago.
Tekst: Jola Plesiewicz
[email protected]
Zdjęcia: Dariusz Piłka
