Elżbieta Baumgartner
W tym roku te duchy są wyjątkowo realne. Świat finansów przypomina dom strachów, w którym za każdym zakrętem czai się coś nowego.
Inflacja, która nie chce odejść
Pierwszym z tych strachów jest inflacja. Wydawało się, że po pandemicznych zawirowaniach i po latach walki banków centralnych z rosnącymi cenami sytuacja zacznie się stabilizować. Tymczasem najnowsze dane z Rezerwy Federalnej pokazują, że inflacja „koszyka konsumenta” (Consumer Price Index – CPI) wynosi 3,7%, a inflacja bazowa (CPI Core) utrzymuje się na poziomie 3,9%, wyraźnie powyżej celu 2%. To nie jest abstrakcyjna liczba. To znaczy, że nasze oszczędności realnie tracą na wartości, a każdy dolar kupuje mniej niż rok temu.
Stopy procentowe, które nie spadają
Drugim strachem są stopy procentowe. Wielu Amerykanów i Polonii liczyło na szybkie obniżki, które miały odciążyć kredyty, karty kredytowe i hipoteki. Tymczasem Fed utrzymuje docelowy przedział stopy funduszy federalnych na poziomie 3,75–4,00% po wrześniowej podwyżce o 0,25 punktu procentowego i nie sygnalizuje gwałtownych zmian w najbliższych miesiącach. To oznacza, że kredyty pozostają drogie, a młode rodziny odkładają zakup domu na później. Firmy inwestują ostrożniej, a konsumenci czują, że każdy większy wydatek wymaga namysłu.
Stopy procentowe są jak potwór stojący w drzwiach – nie atakują, ale nie pozwalają przejść dalej.
Wojna na Bliskim Wschodzie i ceny energii
Trzecim strachem jest wojna na Bliskim Wschodzie, która od lutego 2026 roku wpływa na cały świat. Częściowe zamknięcie cieśniny Ormuz, przez którą przepływa jedna piąta światowej ropy, a ostatnio cieśniny Bab al-Mandab przy Jemenie, spowodowało gwałtowny wzrost cen energii. Ropa Brent przekroczyła 100 dolarów za baryłkę, gaz zdrożał o kilkadziesiąt procent, a koszty nawozów sztucznych, transportu i produkcji żywności poszły w górę.
To nie jest tylko problem geopolityczny. To jest problem dla naszych portfeli. Droższe paliwo oznacza droższe wszystko: żywność, bilety lotnicze, transport, ogrzewanie, nawozy. Międzynarodowy Fundusz Walutowy ostrzega, że globalna inflacja może wzrosnąć do 4,7%, a w scenariuszu pesymistycznym nawet do 5,4%. To finansowy horror, który naprawdę się dzieje.
Wojna za polską wschodnią granicą
Do katalogu tegorocznych finansowych strachów trzeba dopisać jeszcze jeden, bardzo polski: trwającą już ponad cztery i pół roku wojnę tuż za wschodnią granicą. Wielu polskich seniorów mieszkających w USA od dawna planuje powrót do Polski na emeryturę. Chcą wrócić do rodzinnych stron, do języka, do miejsc, które pamiętają z młodości. Ale wojna w Ukrainie wciąż jest żywym źródłem niepokoju. Nie chodzi tylko o bezpieczeństwo, choć ono jest najważniejsze. Chodzi również o stabilność gospodarczą regionu, o ceny energii, koszty życia, kurs złotego oraz rynek nieruchomości. One reagują na każde napięcie.
Wojna wpływa na wszystko: na ceny prądu i gazu, koszty transportu, na inflację, budżet państwa, inwestycje zagraniczne. Wpływa także na decyzje zwykłych ludzi. Seniorzy, którzy przez lata odkładali pieniądze na spokojną starość w Polsce, dziś zastanawiają się, czy ich plan wciąż jest bezpieczny. Czy warto kupować tam mieszkanie? Czy warto przenosić oszczędności? Czy warto wracać teraz, czy poczekać? To nie są pytania polityczne, to pytania o bezpieczeństwo finansowe i życiowe.
Globalna niepewność, która nie daje spać
Świat jest dziś jak dom strachów. W każdym pokoju czai się coś innego. Konflikt na Bliskim Wschodzie, napięcia handlowe między USA a Chinami, wojna na Ukrainie, niepewność wokół sztucznej inteligencji, rosnące zadłużenie państw, wahania na giełdach. IMF pisze wprost, że „marginesy odporności gospodarek się kurczą”. To znaczy, że nawet silne gospodarki mogą mieć problem, jeśli wydarzy się kolejny globalny wstrząs.
Niepewność jest jednym z najtrudniejszych strachów, bo nie ma twarzy. Nie wiemy, czego się bać, ale czujemy, że coś wisi w powietrzu.
Nasze własne decyzje finansowe
Największy strach nie pochodzi z zewnątrz, lecz mieszka w nas. Boimy się, że nie rozumiemy inwestowania, że nie wiemy, jak działa giełda, że nie potrafimy chronić oszczędności, że nie umiemy rozmawiać o pieniądzach z rodziną. Boimy się, że nie mamy wystarczająco na emeryturę. Boimy się, że nie wiemy, jak zacząć.
To jest strach, który nie krzyczy; on szepcze. I ten szept potrafi sparaliżować.
Emerytura, która może nie wystarczyć
W USA i w Polsce ludzie boją się tego, czy ich emerytura wystarczy im na życie, którego długości nie znają. Social Security jest pod presją demograficzną, polski ZUS również. A inflacja sprawia, że świadczenia realnie maleją. To jest strach, który dotyka każdego niezależnie od wieku.
Średnia emerytura Social Security wynosi obecnie $2,071, a Polacy dostają nawet mniej, jako że często pracowali w Stanach krócej i zarabiali mniej niż Amerykanie. Czy to starczy w USA, a nawet w Polsce?
Oszczędności przeznaczone na emeryturę też nam nie rosną. W 2026 roku przeciętne konto oszczędnościowe w USA daje od 0,5 do 1,5% odsetek. Inflacja wynosi ponad 4%. To znaczy, że oszczędności realnie maleją. To jest jak trzymanie cukierków w szufladzie, kiedy w domu jest mysz: niby są, ale z każdym dniem jest ich mniej.
Giełda, która straszy wahaniami
Giełda w 2026 roku jest jak rollercoaster. Sztuczna inteligencja napędza wzrosty, wojna i ceny energii powodują spadki, inwestorzy reagują nerwowo na każdy komunikat Fed. To nie jest rynek dla osób o słabych nerwach. Ale paradoksalnie, to jest rynek, który daje największe szanse na pokonanie inflacji.
Brak planu, najgorszy strach ze wszystkich
Największy strach finansowy to brak planu. Bo jeśli nie mamy planu, każdy kryzys jest jak potwór, który wchodzi do naszego domu bez pukania. Plan nie musi być skomplikowany. Wystarczy kilka prostych kroków: nazwać swój strach, zrobić mały krok, przeczytać książkę o inwestowaniu, zbudować poduszkę finansową, rozmawiać o pieniądzach.
Halloween w finansach ma jedną dobrą wiadomość: strach nie jest po to, żeby nas paraliżować. Strach jest po to, żeby nas obudzić. Bo kiedy zaczynamy rozumieć swoje finanse, strach znika, a pojawia się spokój. A spokój jest najlepszym prezentem, jaki możemy dać sobie i swojej rodzinie.
