Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
czwartek, 19 listopada 2026 18:51
Pomiędzy. Komentarz amerykański Tomasza Deptuły

Życie w trybie awaryjnym

Najpierw przestała działać służbowa poczta. Dzień później stanęły samoloty. Potem przyszła kolej na banki, usługi Apple, a wreszcie system komunikacyjny samej Agencji Bezpieczeństwa Narodowego. Przez kilka listopadowych dni można było odnieść wrażenie, że ktoś po kolei wyłącza najważniejsze elementy amerykańskiej gospodarki i administracji. Nic dziwnego, że pojawiły się pytania, czy to seria przypadkowych awarii, czy może próba generalna przed wielkim cyberatakiem na Amerykę.
Życie w trybie awaryjnym

Autor: Adobe Stock

Na razie amerykańskie służby nie znalazły dowodów na skoordynowane działania hakerów ani ingerencję obcego państwa w funkcjonowanie Stanów Zjednoczonych. W poszczególnych przypadkach przyczynami zakłóceń okazały się błędy oprogramowania, problemy z aktualizacjami i modernizacją tzw. hardware’u. Być może właśnie to mówi o cywilizacji technologicznej więcej niż bardziej sensacyjna narracja o zagranicznych cyberprzestępcach.

Serię incydentów zapoczątkowała 12 listopada awaria usług Microsoft 365. W wielu krajach użytkownicy mieli trudności z dostępem do Outlooka, a zakłócenia objęły również inne narzędzia, w tym Teams. Dla firm i instytucji uzależnionych od poczty elektronicznej, kalendarzy i dokumentów przechowywanych w chmurze oznaczało to dezorganizację codziennej rutyny. Microsoft ustalił, że problemy wynikały z błędu w systemach obsługujących połączenia sieciowe, ujawnionego po wprowadzeniu zmian w infrastrukturze. Przywracanie sprawności usług trwało niemal dobę.

W piątek 13 listopada doszło do znacznie poważniejszych zakłóceń. Federalna Administracja Lotnictwa (FAA) czasowo wstrzymała starty samolotów w całych Stanach Zjednoczonych. Niestabilność systemów telekomunikacyjnych dotknęła 17 z 22 regionalnych centrów kontroli ruchu lotniczego. Sieć przeciążono nadmierną liczbą prób nawiązywania połączeń. Wstępne ustalenia wskazały na problemy związane z pracami modernizacyjnymi, między innymi z instalacją nowego routera w Arkansas. Dokładne okoliczności awarii pozostają do dziś przedmiotem dochodzenia.

Choć wstrzymanie startów trwało niewiele ponad cztery godziny, linie lotnicze odwołały tego dnia około 12,5 tysiąca lotów. FAA podkreśla, że nie wszystkie anulowano bezpośrednio z powodu usterki, samoloty mogły bezpiecznie kontynuować loty, a procedury bezpieczeństwa zadziałały. Mimo to tysiące pasażerów utknęły na lotniskach.

W poniedziałek 16 listopada problemy techniczne pojawiły się w sektorze finansowym. JPMorgan Chase poinformował, że błąd oprogramowania w jego własnej infrastrukturze spowodował opóźnienia części transakcji. Trudności z bankowością internetową zgłaszali również klienci innych dużych banków, między innymi Bank of America i Wells Fargo. Użytkownicy sygnalizowali także problemy z przelewami Zelle, choć operator systemu obsługuje również inne instytucje finansowe.

Tego samego dnia odrębna usterka systemu United Airlines spowodowała opóźnienia około 150 lotów. We wtorek 17 listopada problemy dotknęły Apple. Użytkownicy zgłaszali trudności z logowaniem do iCloud oraz korzystaniem z innych usług, w tym Apple Pay. Firma potwierdziła zakłócenia i wskazała, że spowodowała je wewnętrzna aktualizacja oprogramowania.

Zaniepokojenie wywołały także doniesienia o problemach w niejawnej sieci Agencji Bezpieczeństwa Narodowego (NSA).

Nagromadzenie różnych incydentów w ciągu zaledwie kilku dni niemal natychmiast stało się przedmiotem spekulacji. Pojawiły się podejrzenia, że obce państwa lub zorganizowane grupy cyberprzestępcze testują odporność amerykańskiej infrastruktury. Inni wskazywali, że za problemami infrastrukturalnymi może stać sztuczna inteligencja, której coraz szersze zastosowanie zaczyna wyprzedzać możliwości istniejących systemów.

Podczas przesłuchania w Izbie Reprezentantów 18 listopada dyrektor wywiadu Jay Clayton oświadczył, że służby nie znalazły oznak wspólnego cyberataku ani ingerencji obcego państwa. Podobne stanowisko przedstawił sekretarz stanu Marco Rubio. Przedstawiciele FBI również nie stwierdzili dowodów na celowe działania zewnętrzne, choć podkreślili, że analiza incydentów trwa.

Reakcje administracji nie rozwiały jednak wszystkich wątpliwości. Prezydent Donald Trump stwierdził, że w tak wielkim i skomplikowanym systemie podobne sytuacje po prostu się zdarzają. Sekretarz transportu Sean Duffy zwrócił uwagę na przestarzałą infrastrukturę kontroli ruchu lotniczego, modernizowaną od lat przez kolejne administracje.

Badacz technologii i publicysta Ian Bogost przestrzega przed dopatrywaniem się ukrytych działań w każdym zbiegu okoliczności. W rzeczywistości mediów społecznościowych informacje, przypuszczenia i sensacyjne teorie rozprzestrzeniają się z podobną szybkością. Nie należy lekceważyć zagrożeń cybernetycznych, ale równie niebezpieczne jest zastępowanie faktów domysłami. Brak dowodów na skoordynowany atak nie oznacza, że amerykańska infrastruktura jest wystarczająco odporna. Przeciwnie – ostatnie wydarzenia ujawniają słabości, które potencjalny przeciwnik mógłby kiedyś wykorzystać.

Jest w tym pewna ironia. Od lat przekonywano nas, że cyfryzacja niemal każdej dziedziny życia przyniesie większą wygodę, szybkość i bezpieczeństwo. Dokumenty przechowujemy w chmurze, pieniędzmi zarządzamy przez aplikacje, podróże organizują systemy komputerowe, a urzędy i przedsiębiorstwa coraz bardziej polegają na cyfrowej wymianie informacji.

Dopóki wszystko działa, korzyści są oczywiste. Wystarczy jednak poważniejsza usterka, aby okazało się, że wiele instytucji nie dysponuje procedurami pozwalającymi na dalsze funkcjonowanie. Nie chodzi wyłącznie o niedostępną pocztę czy opóźniony samolot. Szpitale korzystają z elektronicznej dokumentacji medycznej i systemów organizujących leczenie. Energetyka, wodociągi, transport i telekomunikacja opierają się na rozbudowanej automatyce. W tych dziedzinach długotrwała awaria mogłaby zagrozić nie tylko gospodarce, lecz także zdrowiu i bezpieczeństwu ludzi.

Problem pogłębia koncentracja usług w rękach niewielkiej liczby dostawców technologii. Coraz więcej firm, urzędów i instytucji korzysta z tych samych platform, centrów danych i rozwiązań sieciowych. To ekonomicznie uzasadnione, ale zwiększa ryzyko, że awaria jednego dostawcy dotknie jednocześnie wielu jego klientów. Listopadowe incydenty nie były jedną taką awarią, lecz pokazały różne oblicza tego samego zjawiska – uzależnienia gospodarki od sprawnego działania infrastruktury cyfrowej.

Nie jest to argument przeciw technologii ani sztucznej inteligencji. Trudno wyobrazić sobie współczesny świat bez ich osiągnięć. Powinniśmy jednak przywiązywać większą wagę do rozwiązań, które w pogoni za wydajnością najłatwiej zaniedbać: niezależnych systemów rezerwowych, dokładnego testowania aktualizacji, sprawdzonych procedur awaryjnych i utrzymywania kompetentnych zespołów technicznych.

Wszystko to kosztuje, a inwestycje w zabezpieczenia nie przynoszą tak widowiskowych rezultatów jak kolejne innowacje. Najłatwiej więc oszczędzać na rozwiązaniach, których skuteczność polega na tym, że na co dzień nie musimy z nich korzystać. Ich prawdziwą wartość odkrywamy dopiero w chwili awarii.

Nie wiemy, czy najbliższe miesiące przyniosą poważny, skoordynowany cyberatak na amerykańską infrastrukturę. Ostatnie wydarzenia nie dowodzą również, że Stany Zjednoczone znalazły się na skraju technologicznego paraliżu. Pokazują jednak coś równie istotnego: do poważnych zakłóceń funkcjonowania państwa i gospodarki nie potrzeba wcale wrogiego mocarstwa ani wyrafinowanej operacji hakerskiej. Czasem wystarczy błąd oprogramowania, przestarzałe urządzenie lub nieudana aktualizacja.

Przez lata martwiliśmy się, że nie wszyscy mają dostęp do internetu i nowoczesnych technologii. Dziś coraz częściej powinniśmy zastanawiać się nad czymś odwrotnym: czy potrafimy jeszcze funkcjonować, kiedy ten dostęp nagle tracimy.

Uwierzyliśmy, że dzięki technologii możemy kontrolować niemal wszystko. Listopadowe awarie przypomniały nam, jak niewiele trzeba, abyśmy sami utracili kontrolę. I w tym tkwi największy paradoks naszej cyfrowej cywilizacji: im więcej spraw powierzamy komputerom, tym mniej jesteśmy przygotowani na chwilę, w której przestaną działać.

[email protected]

Tomasz Deptuła

Dziennikarz, publicysta, ekspert ds. komunikacji społecznej. Przez ponad 25 lat korespondent polskich mediów w Nowym Jorku i redaktor “Nowego Dziennika”.

Więcej o autorze / autorach:
Podziel się
Oceń

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama