Andrzej Baraniak
„Oddział SWAP w Chicago zajmuje szczególne miejsce w historii polskiej emigracji i czynu niepodległościowego. To właśnie z tej aglomeracji pochodziło najwięcej – bo aż kilka tysięcy – rekrutów, którzy ochotniczo wstąpili do Armii Błękitnej generała Józefa Hallera. W jej szeregach służyło łącznie ponad 20 tysięcy przedstawicieli Polonii ze Stanów Zjednoczonych i Kanady. Polscy żołnierze z Chicago po powrocie z frontów Europy, gdzie wypełnili misję wsparcia Polski w obronie świeżo odzyskanej niepodległości, stworzyli fundamenty Placówki nr 90 SWAP. Chicago zapisało się również na kartach historii SWAP jako miejsce powstania Korpusu Pomocniczego Pań przy tej organizacji kombatanckiej (…). Przez sto lat działalności Placówka 90 SWAP w Chicago i okolicach nie tylko pielęgnowała pamięć o patriotycznej służbie i ofierze, lecz także kształtowała postawy następców, w szczególności dzieci i młodzieży polonijnej. Zawsze była ostoją polskości, wierności narodowej tradycji oraz wartości wyrażonych w haśle ‘Bóg, Honor, Ojczyzna’” – napisał w liście gratulacyjnym skierowanym do uczestników jubileuszowych uroczystości prezydent RP Karol Nawrocki, kierując szczególnie serdeczne podziękowania i gratulacje dla nestorki środowiska weterańskiego w Chicago, Zofii Biernadskiej, 103-letniej żołnierki II Korpusu, uczestniczki bitwy o Monte Cassino.
List od prezydenta RP – po zakończeniu nabożeństwa odprawionego w intencji twórców Placówki 90 SWAP, jej członków oraz następców – odczytała konsul generalna RP Regina Jurkowska, która wraz z wicekonsul Renatą Lalik-Gałan reprezentowały Majestat Rzeczypospolitej na jubileuszowych uroczystościach. Wartę honorową w świątyni zaciągnęły poczty sztandarowe organizacji polonijnych, weterańskich i szkół. Nabożeństwo uświetnił Chór Collegium Cantorum Polonia Arkadiusza Góreckiego oraz parafialny chór dziecięcy.
Z Nowego Jorku przybył komendant naczelny Zarządu Głównego SWAP Tadeusz Antoniak wraz z II wiceprezesem Korpusu Pomocniczego Pań Bożeną Dżoń. Gospodarzem jubileuszu był komendant placówki Andrzej Janczak wraz z zarządem. Obecne były panie Joan i Valerie, krewne Agnieszki Wisły, założycielki Korpusu Pomocniczego Pań. W kościelnych ławach zasiedli również: prezes wydziału stanowego Kongresu Polonii Amerykańskiej Jolanta Grocholska, prezes Związku Klubów Polskich Łucja Mirowska-Kopeć z honorowym prezesem ZKP Janem Kopciem, prezes Zrzeszenia Nauczycieli Polskich Urszula Gawlik, koordynator Przystanku Historia Instytutu Pamięci Narodowej w Chicago Helena Sołtys, Dariusz Olszewski z Solidarności Walczącej. Licznej delegacji harcerskiej przewodniczyła hm. Beata Chodorowska-Niebrugge, przewodnicząca Obwodu ZHP w Chicago. Delegacji członków Towarzystwa Historycznego Armii Polskiej w barwach 12 Pułku Ułanów Podolskich przewodniczył prezes Andrzej Kurpacha i dowódca Edmund Malesa. Obecne były: „Pestki”, członkinie Pomocniczej Służby Kobiet Izabela i Natalia Rachwalskie, dyrektor zarządzająca Muzeum Polskiego w Ameryce Małgorzata Kot i Grupa Rekonstrukcji Historycznej 10 Pułku Dragonów z prezesem Markiem Rowickim.
Uczestniczyli też: prezes Koła Solidarność Bogdan Strumiński, prezes stowarzyszenia polonijnych policjantów PAPA Tomasz Sieja, Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych Koło Chicago, członkowie Plutonu Reprezentacyjnego Stowarzyszenia Przyjaciół Ułanów Polskich im. Tadeusza Kościuszki z prezesem Andrzejem Stopą, kawalerowie i damy Bractwa Kurkowego, a także przedstawiciele amerykańskich organizacji weterańskich i kombatanckich oraz wielu innych.
Dziękując wszystkim za uczestnictwo w nabożeństwie i jubileuszowych obchodach, komendant 90 Placówki Andrzej Janczak wyraził wdzięczność i satysfakcję z tak licznej obecności na uroczystości.
– Jestem wdzięczny, że razem mogliśmy się modlić w intencji 100-lecia istnienia Placówki 90 SWAP i pokazać, że pamiętamy o naszych przodkach. Mam tutaj szczególnie na myśli Agnieszkę Wisłę, jak również wszystkich żołnierzy Błękitnej Armii, którzy jako ochotnicy ze Stanów Zjednoczonych pojechali walczyć za naszą Ojczyznę.
Po mszy świętej liczne grono uczestników jubileuszu wzięło udział w okolicznościowej akademii. Gości powitał komendant Placówki 90 SWAP Andrzej Janczak oraz komendant naczelny SWAP Tadeusz Antoniak, który w swoim wystąpieniu nawiązał do historii powstania i działalności weterańskiej organizacji.
Wybuch I wojny światowej dał Polakom rozsianym po całym świecie nadzieję na odbudowanie polskiej państwowości. W latach 1917-1918 do walki o odzyskanie przez Polskę niepodległości wyruszyło ze Stanów Zjednoczonych i Kanady ponad 20 tysięcy młodych Amerykanów polskiego pochodzenia, aby walczyć w szeregach Armii Polskiej we Francji, a później w obronie odrodzonej Polski, która musiała mierzyć się z sowieckim zagrożeniem. Po zakończeniu walk o niepodległość ponad 14 tysięcy weteranów wróciło do Ameryki. Wielu było chorych, a na skutek odniesionych ran stało się inwalidami. Po powrocie, który przypadł na czas wielkiego kryzysu ekonomicznego, najczęściej nie mieli pracy, mieszkań i środków do życia. Często żyli i umierali na ulicy, nie mogąc liczyć na pomoc ze strony władz amerykańskich, gdyż w świetle prawa nie byli weteranami amerykańskimi. Także odrodzona Polska nie poczuwała się do obowiązku otoczenia ich opieką, gdyż uznawała ich za Amerykanów. Jak tłumaczyli ówcześni polscy politycy, Polska była na dorobku i nie było jej stać na taką opiekę. Mogli jedynie liczyć na pomoc miejscowej Polonii. Wtedy zrodził się SWAP jako organizacją skupiająca weteranów. Z inicjatywy polonijnej działaczki Agnieszki Wisły, która również była ochotniczką i wraz z podkomendnymi gen. Józefa Hallera jako sanitariuszka uczestniczyła w kampanii wojennej, po powrocie do Chicago założyła Korpus Pomocniczy Pań, aby opiekować się najbardziej potrzebującymi. Zarówno SWAP jak i KPP zasilone po drugiej wojnie światowej weteranami z Armii Polskiej na Zachodzie przez kolejne dziesięciolecia prowadziły działalność pomocową. Obecnie skupia się ona głównie na aspektach historycznych, aby zachować pamięć o wkładzie Amerykanów polskiego pochodzenia w czyn zbrojny dla Polski zgodnie z wyszytą na sztandarach maksymą: „Bóg, Honor, Ojczyzna”.
List gratulacyjny od naczelnej prezeski Korpusu Pomocniczego Pań Heleny Knapczyk przekazała II wiceprezes KPP Bożena Dżoń. W swoim liście napisała między innymi, że sto lat działalności Placówki 90 to piękne świadectwo patriotyzmu, niezłomności i przywiązania do Ojczyzny. To dowód, że mimo odległości od Polski, polski duch, język i tradycje mogą trwać i rozwijać się wśród kolejnych pokoleń Polonii. Listy gratulacyjne w podobnym tonie nadesłali także Attache Obrony, Wojskowy, Morski i Lotniczy w Waszyngtonie, gen. dyw. Krzysztof Nolbert oraz dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu, prof. dr hab. Rafał Reczek. Listy publikujemy w wersji elektronicznej naszej gazety.
Jubileusz stał się okazją do wręczenia pamiątkowych medali i dyplomów członkom SWAP i innych organizacji. Komendant Tadeusz Antoniak odznaczył komendanta Placówki 90 SWAP Andrzeja Janczaka Mieczami Hallerowskimi. Medalami Ignacego Jana Paderewskiego uhonorowani zostali: Helena Sołtys, Stanisław Urbaniak, Mathew Gryczan, Kazimierz Kiluk, Arkadiusz Cimoch, Zbigniew Kwapisz, Marcin Stępień i Piotr Sawczuk. Medalem Pamiątkowym 100-lecia SWAP odznaczeni zostali: ks. Stanisław Jankowski, siostra Genowefa Potaczała, siostra Anna Strycharz i Artur Stąsiek.
Medalem Pamiątkowym 100-lecia Czynu Zbrojnego Polonii Amerykańskiej wyróżnieni zostali: Tomasz Dąbrowski, Dariusz Olszewski, Michał Czech, Wiesław Gadzała, Andrzej Kurpacha, Marek Rowicki, Daniel Rowicki, Piotr Krawerenda, Rafał Augustyn i Łukasz Sikora.
Prezes Towarzystwa Historycznego Armii Polskiej w barwach 12 Pułku Ułanów Podolskich Andrzej Kurpacha w asyście dowódcy Edmunda Malesy wręczyli gospodarzom jubileuszu Medale Pamiątkowe z okazji 25-lecia swojej organizacji. Odebrali je: Tadeusz Antoniak, Bożena Dżoń i Andrzej Janczak.
Pamiątkową tabliczkę z gratulacjami przekazali komendantowi Andrzejowi Janczakowi koordynatorzy Przystanku Historia IPN w Chicago: Helena Sołtys, Bernadetta Manturo i Marek Adamczyk.
W sali parafialnej zorganizowana została wystawa upamiętniająca żołnierzy Błękitnej Armii oraz prezentująca dokumenty i publikacje związane z tym okresem w dziejach Polski. Wyeksponowana została również wystawa upamiętniająca 66 polskich żołnierzy, którzy zginęli w Iraku i Afganistanie. Ekspozycja zawierała między innymi mundur pustynny polskiego żołnierza z polskimi naszywkami, mundur ukraińskiego żołnierza oraz inne eksponaty dokumentujące polskie wsparcie do misji NATO na Bliskim Wschodzie. Autorem wystawy jest historyk SWAP Artur Stąsiek. W części artystycznej wystąpił harcerski zespół muzyczny oraz Szymon Klimczuk, który zagrał kilka utworów patriotycznych na rozpoczęcie akademii.
Świętujący tego dnia swoje urodziny dyrektor Polskiej Misji Duszpasterskiej pw. Trójcy Świętej, ks. Robert Będziński otrzymał liczne życzenia i gratulacje. Między innymi od konsul generalnej Reginy Jurkowskiej, komendanta Placówki 90 SWAP Andrzeja Janczaka, koordynatorów Przystanku Historia IPN, Zespołu Pieśni i Tańca Lajkonik oraz wspólnoty parafialnej. Jubilat zaprosił wiernych do sali pod kościołem na degustację urodzinowego tortu.
Tekst i zdjęcia: Andrzej Baraniak/NEWSRP
