Reklama

Dziecko, które musiało być dorosłe – o parentyfikacji

Niektóre dzieci bardzo wcześnie uczą się odpowiedzialności. Pomagają w domu, opiekują się młodszym rodzeństwem, a czasem wspierają rodziców w trudnych chwilach. Do pewnego stopnia jest to naturalny element rozwoju. Problem pojawia się wtedy, gdy dziecko zaczyna pełnić rolę dorosłego, emocjonalnie lub praktycznie. W psychologii zjawisko to nazywa się parentyfikacją, czyli odwróceniem ról między dzieckiem a rodzicem. Parentyfikacja polega na tym, że dziecko przejmuje obowiązki i odpowiedzialność należące do dorosłych członków rodziny.

Katarzyna Pilewicz
Dzisiaj, 03:52 PM

Dziecko, które musiało być dorosłe – o parentyfikacji

Autor: Adobe Stock

Kiedy dziecko staje się opiekunem

Parentyfikacja może mieć różne formy. W niektórych sytuacjach dziecko przejmuje obowiązki instrumentalne, opiekuje się rodzeństwem, prowadzi dom, pilnuje finansów lub pomaga choremu rodzicowi. W innych sytuacjach, często bardziej obciążających, pojawia się parentyfikacja emocjonalna. Wtedy dziecko staje się powiernikiem problemów dorosłych, ich wsparciem emocjonalnym, a czasem nawet „terapeutą”.

Wyobraźmy sobie 11-letnią Anię. Jej mama samotnie wychowuje troje dzieci i zmaga się z depresją. Po powrocie ze szkoły Ania przygotowuje kolację dla rodzeństwa, sprawdza ich lekcje i stara się uspokoić mamę, kiedy ta płacze, zwierzając się ze swoich problemów. Dziewczynka słyszy często: „Jesteś jedyną osobą, która mnie rozumie”. Z zewnątrz może wyglądać na bardzo dojrzałą i odpowiedzialną. W rzeczywistości jednak rezygnuje z wielu własnych potrzeb, zabawy, odpoczynku oraz beztroskiego dzieciństwa.

Co mówią badania

Badania psychologiczne pokazują, że parentyfikacja nie jest zjawiskiem rzadkim. W jednym z badań, obejmującym prawie 48 tysięcy polskich nastolatków stwierdzono, że aż 35,9% doświadczało silnej parentyfikacji emocjonalnej wobec rodziców, a 25,2% wobec rodzeństwa. Naukowcy podkreślają, że szczególnie obciążająca jest właśnie forma emocjonalna, ponieważ dziecko musi radzić sobie z problemami, które przekraczają jego możliwości rozwojowe.

Długotrwała parentyfikacja może mieć konsekwencje w dorosłym życiu. Badania wskazują na związek tego doświadczenia z wyższym poziomem lęku, objawów depresyjnych oraz trudnościami w stawianiu granic w relacjach. Jednocześnie osoby, które w dzieciństwie pełniły rolę „małego dorosłego”, często rozwijają silne poczucie odpowiedzialności i empatii wobec innych.

Samotność odpowiedzialnego dziecka

W opisach naukowych pojawia się ciekawy paradoks, dziecko parentyfikowane zazwyczaj funkcjonuje jak „bohater rodzinny”, który utrzymuje dom w równowadze, a jednocześnie doświadcza poczucia osamotnienia. Musi być silne, zaradne i dojrzałe, ale rzadko ma przestrzeń, aby być po prostu dzieckiem.

W dorosłości takie osoby często słyszą od innych: „Zawsze można na ciebie liczyć”. Jednak za tą z pozoru pozytywną oceną kryje się zmęczenie oraz przekonanie, że ich wartość polega głównie na pomaganiu innym.

Dlaczego warto o tym mówić

Rozpoznanie parentyfikacji nie polega na szukaniu winnych. Rodzice często sami znajdują się w trudnej sytuacji, chorobie, kryzysie finansowym czy emocjonalnym. Kluczowe jest jednak uświadomienie sobie, że dziecko potrzebuje przede wszystkim przestrzeni na rozwój, zabawę i stopniowe uczenie się odpowiedzialności.

Dzieci nie powinny być opiekunami swoich rodziców. Mogą pomagać, uczyć się empatii i współpracy, ale ich podstawową rolą jest bycie dzieckiem.

Bo każde dziecko zasługuje na dzieciństwo, a nie na rolę dorosłego.

Dr Katarzyna Pilewicz, LCPC, CADC

doktor psychologii i specjalista od uzależnień. Ukończyła Adler University w Chicago w dziedzinie psychologii klinicznej. Doktorat obroniła w Walden University zajmując się wpływem psychologii pozytywnej na poprawę stanu psychiki człowieka. Autorka licznych publikacji popularnonaukowych w dziedzinie psychologii i higieny psychicznej w amerykańskim wydaniu Magazynu „Polonia” i w “Dzienniku Związkowym” w Chicago. Prowadzi swoją klinikę w dwóch lokalizacjach na przedmieściach Chicago, gdzie prowadzi psychoterapię dla młodzieży oraz dorosłych z problemami natury psychologicznej, pomagając w powrocie do wyższej jakości życia.