Madeline-Michelle Carthen przekonała się o tym w 2007 roku. Mieszkała wtedy w St. Louis, studiowała na Webster University i przygotowywała się do wyjazdu na staż do Ghany. Aby pokryć koszty podróży, złożyła wniosek o federalną pomoc finansową dla studentów. To właśnie wtedy dowiedziała się, że według rządowych rejestrów… jest martwa.
Dwudziestoletnia batalia
Problem dotyczył jej numeru Social Security. Ktoś przypisał jej numer należący wcześniej do osoby zmarłej, a błędna informacja zaczęła krążyć między kolejnymi instytucjami – od IRS po Departament Bezpieczeństwa Krajowego i system E-Verify. Jeden nieprawidłowy wpis wystarczył, by dla urzędów stała się osobą, która formalnie nie powinna już istnieć.
Brzmiało to tak absurdalnie, że początkowo uznała całą sytuację za groteskową pomyłkę, którą uda się wyjaśnić jednym telefonem. Przecież od osiemnastu miesięcy normalnie studiowała, regularnie chodziła na zajęcia i pobierała pomoc finansową. Szybko okazało się jednak, że udowodnienie własnego istnienia wcale nie jest proste, a urzędniczy błąd może mieć bardzo realne konsekwencje. Uczelnia natychmiast wstrzymała pomoc finansową i poinformowała, że do czasu wyjaśnienia sprawy Madeline-Michelle nie będzie mogła kontynuować nauki ani tym bardziej wyjechać na staż.
Natychmiast skontaktowała się więc z odpowiednią instytucją, przesłała dokumenty i – przekonana, że cała sprawa zostanie szybko wyjaśniona – spokojnie czekała na odpowiedź urzędników. Mijały jednak tygodnie, potem miesiące, a ona wciąż figurowała w systemie jako nieboszczka. Nie mogła skończyć studiów. Jej znajomi odbierali dyplomy, podczas gdy ona nadal czekała, aż kolejny niezbyt pomocny urzędnik uzna ją za żywą.
Nie mogła też utrzymać żadnej pracy. Kiedy potencjalni pracodawcy sprawdzali ją w systemie E-Verify, okazywało się, że formalnie nie istnieje. Madeline wielokrotnie kontaktowała się z Social Security Administration, wysyłała dokumenty, godzinami wisiała na telefonie i słyszała zapewnienia, że sprawa została już skorygowana. Po pewnym czasie okazywało się jednak, że kolejny urząd, bank albo pracodawca nadal widzi ją w systemie jako osobę zmarłą.
Problem wracał zawsze wtedy, gdy próbowała zrobić coś mniej zwyczajnego – zmienić pracę, wynająć mieszkanie czy uzyskać kredyt hipoteczny. Trudno kupić dom, jeśli oficjalnie nie istnieje się w państwowych rejestrach. Nigdy nie miała pewności, kiedy błąd urzędników ponownie utrudni jej życie. Zwracała się o pomoc do czterech amerykańskich prezydentów, wysłała niezliczone pisma do Social Security Administration, a nawet pozwała urząd za zmarnowanie jej życia. Pozew został jednak odrzucony. Okazało się, że urzędników odpowiedzialnych za błąd chroni immunitet.
W 2021 roku zmieniła nazwisko i otrzymała nowy numer ubezpieczenia społecznego. Jednak nawet wtedy problemy się nie skończyły. W części rządowych baz danych jej nowe, nadane przez sąd nazwisko zapisano błędnie. A w systemie E-Verify, używanym przez pracodawców do potwierdzania prawa do zatrudnienia, nadal widniał nieprawidłowy numer Social Security.
Konsekwencje urzędniczej pomyłki dotknęły również jej 29-letniego syna, Kennetha. Nie mógł starać się o stypendium, ponieważ Madeline nie była w stanie podpisać jego wniosku o federalną pomoc finansową. Paradoksalnie, jednym z nielicznych wyjątków w jej niemal dwudziestoletniej walce okazały się świadczenia rentowe z powodu choroby serca, które – ku własnemu zdumieniu – udało jej się otrzymać.
„Jak to możliwe, że oficjalnie uznają mnie za zmarłą, a jednocześnie wypłacają mi rentę?” – pytała gorzko w jednym z wywiadów. „To tak absurdalne, że trudno w to uwierzyć”.
Urzędniczy czyściec
Madeline-Michelle Carthen nie jest wyjątkiem. Choć jej historia brzmi jak pomyłka rodem z Kafki, każdego roku podobny scenariusz dotyka tysiące Amerykanów. Do prowadzonej przez Social Security Administration bazy danych osób zmarłych – tzw. Death Master File – trafia rocznie ponad trzy miliony zgłoszeń dotyczących zgonów. Większość jest prawidłowa, jednak nawet niewielki margines błędu oznacza dramatyczne konsekwencje dla żywych ludzi.
Według danych SSA każdego roku od około 9 do 12 tysięcy osób zostaje błędnie uznanych za zmarłe wskutek pomyłek administracyjnych lub błędnie przypisanych numerów Social Security. Jeden nieprawidłowy wpis potrafi uruchomić lawinę problemów: zamrożone konta bankowe, utratę pracy, brak dostępu do świadczeń, trudności z wynajęciem mieszkania czy uzyskaniem kredytu.
Jednym z ludzi uwięzionych w takim administracyjnym czyśćcu był Ned Johnson. Pewnego dnia siedział razem z żoną przy stole i popijał kawę, kiedy Pam nagle wybuchnęła śmiechem. W liście z banku, który właśnie otworzyła, znajdowały się kondolencje z powodu… śmierci Neda.
Początkowo oboje uznali to za zwykły urzędniczy błąd, który szybko uda się wyjaśnić. Niestety, rzeczywistość okazała się znacznie bardziej skomplikowana. Bank uparcie twierdził, że Ned zmarł przed paroma miesiącami. Kilka dni później przyszedł kolejny list – tym razem z Social Security Administration – w którym urząd domagał się od Pam zwrotu emerytury wypłacanej mężowi po jego rzekomej śmierci. Natychmiast wstrzymano również kolejne świadczenia.
Nagle przestało działać Medicare Neda – podstawowe ubezpieczenie zdrowotne dla amerykańskich seniorów. W ślad za tym pojawiły się trudności finansowe i kolejne pisma z urzędów oraz instytucji domagających się wyjaśnień.
Johnsonowie tygodniami próbowali odkręcić sytuację, która początkowo wydawała się niemal komiczna. Dzwonili do Social Security Administration, odwiedzali lokalne biura i raz po raz tłumaczyli urzędnikom, że została popełniona pomyłka, a Ned – jak najbardziej żywy – stoi właśnie przed nimi. Dopiero po ponad pół roku wszystko wróciło do normy. Jak się później okazało, cała katastrofa zaczęła się od jednej źle zapisanej litery w jego imieniu.
Żywy, ale martwy
Jeszcze bardziej nieprawdopodobnie brzmi historia Donalda Millera z Ohio. W latach osiemdziesiątych zmagał się z problemami finansowymi i alkoholizmem. Pewnego dnia porzucił rodzinę i zniknął bez śladu. Przez lata nie kontaktował się z bliskimi. Nikt nie wiedział, gdzie przebywa ani czy w ogóle jeszcze żyje. W końcu sąd uznał go za zmarłego, co pozwoliło rodzinie uporządkować sprawy prawne.
Po latach Donald niespodziewanie wrócił. Ku własnemu zdumieniu usłyszał, że dawno temu uznano go za zmarłego i symbolicznie pochowano. Nie miał żadnych ważnych dokumentów, dlatego udał się do odpowiedniej instytucji, by wyrobić nowy dowód tożsamości. Szybko okazało się jednak, że nie będzie to proste.
Po miesiącach walki z urzędnikami sprawa trafiła do sądu. W 2013 roku Donald stanął przed sędzią przekonany, że pomyłka zostanie natychmiast wyjaśniona. W końcu siedział na sali rozpraw, odpowiadał na pytania i dosłownie patrzył przedstawicielowi prawa w oczy. Zamiast tego usłyszał, że zgłosił się za późno. Uznano, że termin na zakwestionowanie aktu zgonu dawno minął.
Prawo nie przewidywało wyjątku dla człowieka, który po prostu wrócił po latach.
Donald Miller wyszedł z sali rozpraw jako człowiek, który oddychał, rozmawiał i chodził po ulicach, ale według państwa nadal pozostawał martwy.
Historie takie jak te brzmią jak wyjątki, jednak amerykańska Social Security Administration przyznaje, iż każdego roku tysiące osób błędnie trafiają do systemu jako zmarłe. Czasem błąd udaje się naprawić szybko. Innym razem ciągnie się przez lata i zaczyna wpływać na niemal każdy aspekt życia – pracę, kredyty, leczenie, edukację i zwykłe poczucie bezpieczeństwa. Bo kiedy system uzna człowieka za zmarłego, okazuje się, że samo powiedzenie „przecież żyję” bardzo często już nie wystarcza.
Maggie Sawicka
