Przez dziewięć lat sfałszowała wyniki w ponad 24 tysiącach spraw kryminalnych. Gdy prawda wyszła na jaw, cały system wymiaru sprawiedliwości Massachusetts zatrząsł się w posadach.
Annie Sadiyya Khan urodziła się w 1977 roku w San Fernando na Trynidadzie. Do USA wyemigrowała jako dziecko. Od najmłodszych lat koloryzowała rzeczywistość. Twierdziła, że jej rodzice są lekarzami, choć nie było to prawdą. W prestiżowej Boston Latin School miała rzekomo osiągać znakomite wyniki z przedmiotów ścisłych i ukończyć naukę z wyróżnieniem summa cum laude – mimo że szkoła w ogóle nie przyznawała takich tytułów.
W 2001 roku ukończyła biochemię na Uniwersytecie Massachusetts w Bostonie. W CV dopisała sobie także tytuł magistra chemii. Dopiero w 2010 roku wyszło na jaw, że nigdy nie studiowała na żadnym kierunku magisterskim. Przez lata nikt tego jednak nie sprawdził. Annie Dookhan była zbyt wydajna, zbyt skuteczna i zbyt cenna dla prokuratury.
„Suche laboratorium”
W 2003 roku Annie zatrudniono w Hinton State Laboratory Institute w Bostonie. Laboratorium badało substancje zabezpieczone podczas aresztowań narkotykowych. Chemicy mieli potwierdzać, czy przejęte próbki rzeczywiście zawierały kokainę, heroinę, metamfetaminę lub inne nielegalne substancje.
Annie od początku wyróżniała się wydajnością. Gdy inni analizowali około 100 próbek miesięcznie, ona opracowywała ich nawet 500. Prokuratorzy byli zachwyceni. Wreszcie pojawił się ktoś, kto nie spowalniał spraw. Sędziowie cenili ją jako świadka – pewną siebie, kompetentną i profesjonalną. Ławy przysięgłych wierzyły każdemu jej słowu.
Problem polegał na tym, że Annie niemal nigdy nie pracowała przy mikroskopie. Współpracownicy zauważyli to już dawno, ale nikt nie reagował. Jak mogła analizować 500 próbek miesięcznie, skoro rzadko pojawiała się w laboratorium?
Odpowiedź okazała się prosta i zatrważająca. Annie identyfikowała narkotyki „na oko”. Sama nazywała tę metodę „suchym laboratorium”. Spoglądała na biały proszek i wpisywała: kokaina. Brązowy? Heroina. Bez testów i analiz. Czasami nawet nie otwierała torebek, tylko podpisywała dokumenty potwierdzające obecność narkotyków.
Gdy wynik testu okazywał się negatywny, fałszowała próbki. Dodawała do nich prawdziwe narkotyki ze swojej laboratoryjnej kolekcji. Podpisywała certyfikaty analiz, których nigdy nie przeprowadziła, fałszowała inicjały współpracowników i zmieniała dokumentację, gdy coś się nie zgadzało.
W czerwcu 2011 roku pracownik odpowiedzialny za ewidencję odkrył, że Dookhan przebadała 95 próbek bez prawidłowego ich zarejestrowania. Wtedy zaczęto dokładniej się jej przyglądać. Szybko wyszło na jaw, że fałszowała wpisy w laboratoryjnych dziennikach. Zawieszono ją w obowiązkach, ale mimo to nadal pozwalano jej zeznawać w sądzie – jeszcze przez osiem miesięcy, aż do lutego 2012 roku.
Potem Annie Dookhan złożyła rezygnację. W sierpniu podczas przesłuchania przyznała się do wszystkiego: identyfikowała substancje „na oko”, fałszowała wyniki i podpisywała analizy, których nigdy nie przeprowadziła. Robiła to przez dziewięć lat.
Trzęsienie ziemi w systemie
Gubernator Massachusetts Deval Patrick nakazał natychmiastowe zamknięcie laboratorium Hinton. Śledczy rozpoczęli żmudny przegląd wszystkich spraw, w których pojawiały się analizy lub zeznania Dookhan. Liczba rosła z dnia na dzień: dwa tysiące, dziesięć tysięcy, w końcu ponad dwadzieścia tysięcy spraw.
W grudniu 2012 roku Annie oskarżono o 27 przestępstw, między innymi fałszowanie dowodów i krzywoprzysięstwo. Rok później skazano ją na karę od trzech do pięciu lat więzienia. Odsiedziała trzy.
Największy cios spadł jednak nie na nią, lecz na system wymiaru sprawiedliwości Massachusetts. Tysiące ludzi trafiło do więzień na podstawie sfałszowanych dowodów, a tysiące innych przez lata nie mogło znaleźć pracy, wynająć mieszkania ani odzyskać normalnego życia z powodu wyroków widniejących w aktach.
W 2017 roku Sąd Najwyższy Massachusetts podjął bezprecedensową decyzję. Nakazał automatyczne uchylenie ponad 21 tysięcy wyroków skazujących opartych na analizach i zeznaniach Dookhan. Było to największe masowe unieważnienie wyroków w historii USA. Ludzie, którzy trafili do więzień za posiadanie narkotyków – często wyłącznie na podstawie jej ekspertyz – odzyskali wolność.
Nie tylko Annie
Przez lata władze Massachusetts utrzymywały, że Annie Dookhan była jedyną winną osobą. Raport inspektora generalnego z 2014 roku nazwał ją wręcz „jedyną złą aktorką”. Dopiero dokumenty sądowe ujawnione w 2023 roku pokazały, że problem sięgał znacznie głębiej. Okazało się, że inspektor generalny Glenn Cunha potajemnie skierował do prokuratury sprawy dotyczące potencjalnych przestępstw popełnionych przez co najmniej czterech innych pracowników laboratorium.
Jedna chemiczka badała tę samą próbkę pięć razy, za każdym razem „odkrywając” coraz większą ilość kokainy. Inna dodawała narkotyki do próbek. Kolejna została zwolniona za sfałszowanie dyplomu. Nagle okazało się, że Annie nie była wyjątkiem, lecz częścią znacznie większego problemu. Cunha wiedział o tym już w 2015 roku, ale publicznie nadal utrzymywał, że całą winę ponosi wyłącznie Dookhan. Podejrzewano, że chodziło o politykę. Łatwiej było wskazać jedną osobę niż przyznać, że zawiódł cały system.
Dziś Annie Dookhan żyje w ukryciu. W wywiadach tłumaczyła, że chciała być najlepsza, imponować przełożonym i pomagać prokuratorom w skazywaniu przestępców. Nigdy jednak nie wyjaśniła, dlaczego nie przeszkadzało jej, że przy okazji niszczy życie niewinnych ludzi.
A właśnie to zrobiła. Wśród 21 tysięcy uchylonych wyroków znalazły się osoby, które spędziły lata w więzieniu za posiadanie narkotyków, których nigdy nie miały. Rozpadały się rodziny, kariery zawodowe legły w gruzach. Wszystko przez kobietę, która chciała zostać gwiazdą laboratorium.
Skandal Annie Dookhan obnażył kruchość systemu wymiaru sprawiedliwości. Prokuratorzy, sędziowie i przełożeni przez lata ignorowali oczywiste sygnały ostrzegawcze. Wygodniej było wierzyć w cudownie wydajną chemiczkę niż przyznać, że coś jest nie tak. Laboratorium Hinton zamknięto, ale jedno pytanie pozostało bez odpowiedzi: ile jeszcze jest Annie Dookhan w innych laboratoriach?
Joanna Tomaszewska
