Elżbieta Baumgartner
Alarmujące dane
Z najnowszych danych kwartalnych publikowanych przez Bank Rezerwy Federalnej w Nowym Jorku wynika jednoznaczny, alarmujący wniosek: łączne zadłużenie konsumenckie mieszkańców USA osiągnęło historyczne pułapy, przekraczając niewyobrażalną barierę 17,5 biliona dolarów. Lwią część tego długu stanowią kredyty hipoteczne, jednak w obszarze długu odnawialnego, czyli na kartach kredytowych, sytuacja staje się najbardziej napięta. Łączny dług na amerykańskich kartach kredytowych przekroczył rekordowy poziom 1,14 biliona dolarów. Aby zrozumieć prawdziwą skalę problemu, warto odejść od abstrakcyjnych bilionów i przyjrzeć się temu, jak te liczby przekładają się na portfel pojedynczego mieszkańca USA.
Statystyka w przeliczeniu na zadłużonego
Gdy media podają średnie zadłużenie przypadające na „każdego mieszkańca USA”, cyfry bywają rozmyte, ponieważ uwzględniają również niemowlęta, dzieci oraz osoby, które w ogóle nie posiadają kart kredytowych lub spłacają swoje saldo do zera każdego miesiąca (transactors). Prawdziwy obraz kryzysu wyłania się dopiero wtedy, gdy przeliczymy dług wyłącznie na osoby, które noszą ze sobą rolowane zadłużenie z miesiąca na miesiąc (revolvers).
Oto wyliczenia biura kredytowego Experian oraz Banku Rezerwy Federalnej. Średnie zadłużenie na karcie kredytowej, w przeliczeniu na każdego amerykańskiego dorosłego posiadacza karty, wynosi obecnie około $6,500 – $6,800. Jeśli jednak zawęzimy statystykę wyłącznie do gospodarstw domowych, które utrzymują aktywny dług na kartach (nie spłacają salda w całości na koniec miesiąca), średnia ta drastycznie rośnie i wynosi dziś niemal $10,800 na zadłużone gospodarstwo domowe.
Co więcej, statystyczny zadłużony Amerykanin nie posiada tylko jednej karty. Średnia liczba kart kredytowych przypadająca na jednego dorosłego w USA to 3,7 karty, co sprawia, że zarządzanie mieszanką płatności, terminów i stawek oprocentowania staje się dla wielu rodzin logistycznym i psychicznym koszmarem.
Dlaczego zaległości rosną tak szybko
Na obecny rekordowy poziom zaległości złożyła się niebezpieczna kumulacja dwóch czynników: skumulowanej inflacji z ostatnich lat oraz wzrostu stóp procentowych.
Inflacja skonsumowała oszczędności z czasów pandemii. W latach 2020-2021, dzięki zapomogom rządowym (stimulus checks) oraz ograniczeniu wydatków na usługi i podróże, Amerykanie masowo spłacali karty kredytowe. Jednak fala wysokiej inflacji, która zalała gospodarkę w kolejnych latach, drastycznie podniosła koszty bazowego utrzymania, od czynszów i ubezpieczeń aut, po rachunki w supermarketach. Wynagrodzenia, mimo wzrostów, nie nadążały za realnym spadkiem siły nabywczej. W efekcie miliony rodzin zaczęły traktować karty kredytowe nie jako narzędzie do zbierania punktów i mil lotniczych, ale jako przedłużenie domowego budżetu, finansujące zakup paliwa czy żywności.
Wysokie oprocentowanie (APR). O ile wzięcie kredytu przy stałym oprocentowaniu chroni przed zmianami na rynku, o tyle karty kredytowe mają zmienne oprocentowanie (variable APR). W reakcji na cykl podwyżek stóp procentowych przez Rezerwę Federalną w minionych latach, średnie oprocentowanie kart kredytowych w USA skoczyło z poziomu ok. 14,5% do rekordowych ponad 21% w skali roku. Dla osób z gorszą punktacją kredytową (FICO) oprocentowanie kart często przekracza 30%, co sprawia, że dług może się podwoić w ciągu dwóch i pół roku.
Jak widać, koszt obsługi długu wzrósł w ostatnich latach niemal o połowę. Przy zadłużeniu rzędu $10,000, na karcie z oprocentowaniem 22% rocznie same odsetki pochłaniają aż $2,200 rocznie i to bez zmniejszenia kwoty głównej ani o jeden dolar!
Wskaźnik zaległości szybuje w górę
Najbardziej niepokojącym sygnałem dla ekonomistów nie jest sam fakt, że ludzie mają długi, ale to, że coraz trudniej jest im je spłacać. Zjawisko to najlepiej obrazuje wskaźnik delinquency rate, czyli odsetek dłużników spóźniających się ze spłatą raty o co najmniej 30, 60 lub 90 dni. Udział kart kredytowych, w których płatność uległa poważnemu opóźnieniu (tzw. serious delinquency – powyżej 90 dni), przekroczył w ostatnich kwartałach poziom 13%. To najwyższy wynik od ponad dekady, przebijający wskaźniki notowane tuż przed wybuchem pandemii.
Szczególnie dotkliwie kryzys uderza w dwie grupy demograficzne:
- młodzi ludzie (Gen Z i milenialsi): osoby w wieku 18-29 oraz 30-39 lat rejestrują najwyższe wskaźniki przechodzenia w zaległości finansowe. Często łączą one spłatę wysokich długów z kart z ratami za pożyczki studenckie (student loans) oraz koszmarnie drogim wynajmem mieszkań,
- osoby o niższych dochodach: gospodarstwa domowe zarabiające poniżej średniej krajowej wyczerpały już bufory płynnościowe i rolowanie długu stało się dla nich jedynym sposobem na dotrwanie do pierwszego dnia miesiąca.
Jak obronić domowy budżet przed spiralą długu
Rosnący koszt „karcianego” długu i rekordowe zadłużenie powinny stanowić wyraźny sygnał ostrzegawczy. Wyjście z pułapki wysokiego oprocentowania wymaga chłodnego, biznesowego planu działania.
Unikaj płacenia wyłącznie kwoty minimalnej (minimum payment). Spłacanie tylko minimum na karcie kredytowej jest matematyczną pułapką. Przy długu $5,000 i oprocentowaniu 21%, spłacanie kwoty minimalnej zajmie ponad 15 lat, a koszty odsetek przekroczą wartość samego długu.
Spłacaj mądrze. Zadbaj o matematykę (metoda lawiny). Kieruj wszystkie wolne środki na kartę z najwyższym oprocentowaniem APR, płacąc tylko minimum na pozostałych. Z punktu widzenia portfela to najbardziej opłacalny krok, bo najszybciej obniża koszty odsetek. Albo zadbaj o psychikę (metoda kuli śnieżnej). Zacznij od całkowitej spłaty karty z najmniejszym zadłużeniem, niezależnie od jej APR. Szybkie pozbycie się pierwszego długu daje potężną motywację i poczucie, że naprawdę przejmujesz kontrolę nad swoimi finansami.
Refinansowanie długu (0% APR balance transfer). Jeśli twój credit score jest wciąż na dobrym poziomie (powyżej 690-700 pkt), rozważ przeniesienie salda na nową kartę z promocją 0% APR na 15-21 miesięcy. Pozwoli ci to spłacać 100% kapitału bez oddawania setek dolarów w odsetkach bankowi. Pamiętaj tylko o jednorazowej opłacie za transfer, wynoszącej zazwyczaj 3-5%.
Pożyczka konsolidacyjna (personal loan). Zamiana długu z kart kredytowych (22% APR) na stałą pożyczkę osobistą z niższym oprocentowaniem (np. 10–12% APR) pozwala obniżyć miesięczną ratę i wyznaczyć sztywną datę całkowitego wyjścia z długu.
Podsumowanie
Amerykański krajobraz finansowy znajduje się w punkcie zwrotnym. Rekordowe zaległości kredytowe i średni dług przekraczający $10,000 na zadłużone gospodarstwo domowe pokazują, że model życia na nielimitowany kredyt zderzył się z twardą ścianą wysokich stóp procentowych.
Karta kredytowa pozostaje doskonałym narzędziem finansowym, ale tylko pod warunkiem, że to ty ją kontrolujesz, a nie ona ciebie. W obecnych realiach gospodarczych w USA najlepszą inwestycją o gwarantowanej stopie zwrotu rzędu ponad 20% jest po prostu jak najszybsze spłacenie własnych długów na kartach.
