Nie urodziła się jednak w kremlowskim przepychu. Przyszła na świat w 1929 roku, kiedy Leonid Breżniew dopiero rozpoczynał partyjną drogę. Dzieciństwo Galiny upływało pod znakiem przeprowadzek, nieobecności ojca, a później wojny. Po niemieckiej napaści na ZSRR rodzina ewakuowała się do Kazachstanu. Breżniew poszedł do wojska; żona i dzieci przez lata żyli z dala od niego. Dopiero powojenne awanse zaczęły stopniowo przekształcać rodzinę działacza w rodzinę człowieka władzy.
Córka pod nadzorem
Galina wcześnie pokazała, że trudno będzie wtłoczyć ją w obowiązujący wzorzec. Jako nastolatka odmówiła wstąpienia do Komsomołu. Później studiowała, zmieniała uczelnie, szukała własnego miejsca. Gdy ojciec kierował partią w Mołdawii, jego pozycja ciążyła również jej: według relacji o tamtych latach koledzy obawiali się nawet swobodnie z nią rozmawiać. Nazwisko dawało ochronę, lecz odbierało zwyczajność. Każda znajomość mogła oznaczać interes, każdy konflikt dotrzeć do gabinetu ojca.
Najbardziej pociągał ją cyrk, środowisko odległe od partyjnych zebrań i urzędniczej powagi. W 1951 roku poślubiła Jewgienija Milajewa, akrobatę starszego niemal o dwadzieścia lat, ojca bliźniąt. Urodziła córkę Wiktorię, zajmowała się także dziećmi męża. Przez pewien czas życie wśród artystów dawało jej zajęcie i przynależność. Małżeństwo jednak się rozpadło, a kolejny wybór Galiny wywołał rodzinne trzęsienie ziemi.
W 1962 roku wyszła za osiemnastoletniego iluzjonistę Igora Kio. Ona miała trzydzieści trzy lata. Związek przetrwał zaledwie kilkanaście chwil w skali całej biografii: według różnych relacji dziewięć lub dziesięć dni. Interweniowały służby, małżeństwo unieważniono. Szczegóły tej operacji obrosły anegdotami, ale jej sens był czytelny. Dorosła córka ważnego polityka mogła korzystać z niezwykłych przywilejów, a zarazem nie miała pełnej swobody decydowania, z kim chce żyć.
Kamienie i sekrety
Trzecie małżeństwo wyglądało znacznie stosowniej. W 1971 roku Galina poślubiła Jurija Czurbanowa, oficera resortu spraw wewnętrznych. Dla niej rozstał się z dotychczasową rodziną. Zięć Breżniewa zrobił imponującą karierę, dochodząc do stanowiska pierwszego wiceministra. Rodzinny prestiż i państwowe wpływy znalazły się teraz pod jednym dachem. Galinę nadal jednak przyciągali artyści, wśród nich tancerz Maris Liepa oraz Boris Buriaca, znany jako Boris Cygan.
Osobną namiętnością były klejnoty. W kraju kolejek, niedoborów i urzędowo ustalanych cen biżuteria oznaczała znacznie więcej niż ozdobę. Skupiała bogactwo w przedmiocie, który można było schować, przewieźć lub sprzedać. Dostęp do jubilerskich zasobów oraz wiedza o planowanych podwyżkach dawały uprzywilejowanym klientom przewagę niedostępną zwykłym kupującym. W późniejszych publikacjach oskarżano Galinę o wykorzystywanie takich możliwości i zarabianie na obrocie kosztownościami.
W relacjach o jej wydatkach pojawia się kwota 800 tysięcy rubli długu za biżuterię. Działa na wyobraźnię: przy pensji rzędu 150 rubli zebranie podobnej sumy wymagałoby ponad czterystu lat pracy bez wydania kopiejki. Trudniej potraktować tę liczbę jak bezspornie potwierdzony bilans. Biografię Breżniewy przez lata tworzyły również pogłoski, wspomnienia i polityczne rozliczenia. Im bardziej zamknięty był świat Kremla, tym łatwiej fakty mieszały się z legendą.
Krążyła choćby historia o wizycie w gruzińskim muzeum, gdzie Galina miała zażądać dwóch eksponatów w prezencie. Dyrektor podobno odmówił, a sprawa przez Eduarda Szewardnadzego dotarła do jej ojca. Breżniew nakazał córce wracać do Moskwy. Trudno dziś oddzielić w tej anegdocie zdarzenie od późniejszych upiększeń. Znakomicie pokazuje jednak, jak wyobrażano sobie apetyt kremlowskiej rodziny: nawet muzealna gablota mogła wyglądać jak wystawa sklepu, z którego wystarczy wybrać upragniony przedmiot. Takie historie zastępowały obywatelom wiadomości o życiu elity, której oficjalna prasa niemal nigdy nie rozliczała.
Nie oznacza to, że brylantowa afera została wymyślona. Na początku lat osiemdziesiątych zatrzymywano ludzi z otoczenia Galiny; nazwisko Buriacy pojawiało się w doniesieniach o przemycie i skradzionej biżuterii. O córce przywódcy mówiono coraz głośniej. Trzeba jednak oddzielić podejrzenia i związki towarzyskie od udowodnionego kierowania przestępczą organizacją. Jej nazwisko stało się wygodnym skrótem dla całego systemu, w którym znajomości zacierały granicę między państwowym majątkiem a prywatnym apetytem.
Nazwisko bez ochrony
Śmierć Leonida Breżniewa w listopadzie 1982 roku zmieniła układ sił. Ludzie dotąd nietykalni zaczęli odpowiadać na pytania śledczych. Szczególnie widowiskowy okazał się upadek Czurbanowa, uwikłanego w aferę bawełnianą. W Uzbekistanie fałszowano dane o zbiorach, wypłacano pieniądze za nieistniejącą produkcję i opłacano urzędniczą ochronę. Papierowe sukcesy rolnictwa zamieniały się w rzeczywiste fortuny. Zięcia byłego przywódcy aresztowano w 1987 roku, następnie skazano za korupcję. Małżeństwo z Galiną również dobiegło końca.
Dla niej utrata politycznej osłony zbiegła się z postępującym uzależnieniem od alkoholu. Kolejne relacje przedstawiają coraz bardziej chaotyczną codzienność: przypadkowych kompanów, awantury, skargi na kradzieże. Córka Wiktoria doprowadziła do umieszczenia matki w szpitalu psychiatrycznym. Dawna bywalczyni uprzywilejowanych salonów stała się pacjentką wymagającą opieki. Zmarła 30 czerwca 1998 roku, mając sześćdziesiąt dziewięć lat.
Łatwo zamknąć ten życiorys w obrazie zasłużonego upadku rozpieszczonej księżniczki. Trudniej dostrzec kobietę, którą przez dziesięciolecia jednocześnie chroniono, kontrolowano i uczono bezkarności. Odpowiadała za własne wybory, lecz dorastała w świecie, gdzie cudza uległość uchodziła za naturalny porządek rzeczy. Ojciec potrafił usunąć niewygodnego męża i osłonić przed skandalem. Nie potrafił jednak nauczyć jej życia, które utrzymałoby się bez jego potęgi. Gdy zabrakło tego oparcia, brylanty okazały się najtrwalszą częścią świata, który wokół niej bezpowrotnie znikał.
Monika Pawlak
