Kiedy energia nie daje zasnąć, a depresja nie pozwala wstać

Anna przez kilka dni spała po trzy godziny, a rano wstawała pełna energii. Na próbie mówiła tak szybko, że innym trudno było wtrącić słowo. W jedną noc napisała zarys spektaklu, zamówiła kosztowny sprzęt i obiecała znajomym, że zorganizuje wyjazd, choć brakowało jej pieniędzy na czynsz. Kiedy współlokatorka zapytała o sen, Anna wzruszyła ramionami. Czuła, że wreszcie jest w swojej najlepszej formie.

Anna jest postacią fikcyjną. Jej historia pokazuje, jak objawy mogą wyglądać w codziennym życiu.

Co widać, gdy rośnie energia?

W chorobie afektywnej dwubiegunowej podczas manii lub hipomanii zmieniają się nastrój, energia i aktywność. Zmiana jest wyraźna na tle tego, jak dana osoba zwykle funkcjonuje. Może czuć euforię albo reagować z irytacją na drobiazgi. Myśli przyspieszają, uwaga przeskakuje z jednego pomysłu na drugi, a potrzeba snu maleje. Po zarwanej nocy większość z nas czuje zmęczenie. W trakcie epizodu hipomanii ktoś może spać znacznie krócej i nadal czuć się wypoczęty.

Z zewnątrz początek może wyglądać jak przypływ kreatywności. Osoba pisze, maluje albo sypie pomysłami. Klinicznie znaczenie ma to, co dzieje się równocześnie. Czy po kilku nocach krótkiego snu podejmuje decyzje, których zwykle by nie podjęła? Czy wydaje pieniądze potrzebne na rachunki, prowadzi niebezpiecznie samochód albo bierze na siebie zobowiązania, których nie może udźwignąć? Hipomania jest subtelniejsza i mniej zakłóca codzienne funkcjonowanie. Mania natomiast poważnie zaburza naukę, pracę i relacje, a czasem wymaga hospitalizacji.

Jakie znaczenie ma chaos w dzieciństwie?

W domu Anny nastrój dorosłych potrafił się nagle zmieniać. Po szkole już w przedpokoju próbowała z tonu głosu odgadnąć, czy może opowiedzieć o swoim dniu, czy lepiej pójść prosto do pokoju. Z czasem nauczyła się uważnie obserwować innych i odkładać własne potrzeby, dopóki w domu nie zrobiło się spokojniej.

Taka czujność może być zrozumiałą reakcją na życie w nieprzewidywalnym otoczeniu. W przypadku choroby dwubiegunowej badacze biorą pod uwagę zarówno podatność genetyczną, jak i czynniki środowiskowe. Metaanaliza opublikowana w „The Lancet Psychiatry” wykazała, że u osób z chorobą dwubiegunową doświadczenia krzywdzenia w dzieciństwie wiązały się z wcześniejszym początkiem choroby i cięższym przebiegiem. Na podstawie tego związku nie da się ustalić przyczyny choroby u konkretnej osoby. W diagnozie warto przyjrzeć się temu, kiedy nastrój zmienia się w odpowiedzi na sytuację, a kiedy przez kolejne dni jednocześnie zmieniają się także sen, energia i zachowanie.

Po pomoc Anna zgłosiła się w depresji

Kilka tygodni później Anna przestała chodzić na zajęcia. Nawet otwarcie poczty z uczelni wydawało jej się wysiłkiem. Scenariusz, nad którym jeszcze niedawno pracowała z entuzjazmem, leżał zamknięty w laptopie. Przestała odbierać telefony od znajomych. Kiedy zgłosiła się do poradni, opowiedziała o poczuciu beznadziei i zaległościach. O dniach, gdy prawie nie spała, wspomniała dopiero wtedy, gdy zapytano ją, czy zdarzało jej się mieć wyraźnie więcej energii niż zwykle.

To jeden z powodów, dla których choroba dwubiegunowa może przez pewien czas pozostawać nierozpoznana. W depresji cierpienie skłania do szukania pomocy. Hipomanię można zapamiętać jako okres wyjątkowej produktywności i pominąć ją w rozmowie. Dlatego w ocenie klinicznej liczy się przebieg objawów w czasie. Pomocne bywają też konkretne obserwacje bliskich. W historii Anny zwykłe pytanie o to, ile spała i jak czuła się następnego dnia, pozwoliło dostrzec część jej doświadczenia, której wcześniej sama nie uznała za istotną.