Joanna Marszałek
Kasia i Marcin: wychować syna w Polsce
W 2023 roku Kasia* wracała do Polski po 22 latach, jej mąż Marcin – po 16. Dla ich urodzonego w Stanach 6-letniego syna Kacpra nie był to powrót, lecz przeprowadzka.
– Jednym z głównych powodów była przyszłość i bezpieczeństwo syna. Chcieliśmy, żeby wychowywał się w Polsce – twierdzą zgodnie rodzice.
Kasia miała 14 lat, gdy rodzice sprowadzili ją do USA. Nie chciała wyjeżdżać z Polski.
– Czułam się, jakbym została wyrwana z korzeniami – wspomina dziś 39-latka.
W Chicago skończyła liceum i szkołę masażu, pracowała w sklepach, gabinetach. Zawsze chciała wrócić do Polski, ale odkładała plany m.in. z powodu choroby mamy. Ostatecznie poznała Marcina.
– Ja też wiedziałem, że nie zostanę w Stanach. Co roku myślałem o powrocie, ale zawsze było „jeszcze za rok” – mówi Marcin. Wyjechał do USA po studiach na „najwyżej pół roku”. Pracował na budowach i w fabrykach.
Pobrali się w 2010 r. Kasia mówi, że choć była szczęśliwa z mężem, dzieckiem i przyjaciółmi, nigdy nie czuła się w Ameryce jak u siebie.
– Zawsze byłam patriotką, również lokalną. Kocham Polskę, a szczególnie rodzinne Starachowice i województwo świętokrzyskie – wyznaje.
Decyzja zaczęła dojrzewać w nich parę lat po narodzinach Kacpra. Tęsknili za bliską rodziną. Po śmierci mamy Kasi pojawiła się myśl: a co gdyby nam się coś stało? Oboje czuli się w Chicago coraz mniej bezpiecznie. Kasia przeżyła w pracy napad na sklep, Marcin był świadkiem dwóch strzelanin. Raz kierowca, którego wyprzedził, pokazał mu pistolet przez okno.
– Po takich sytuacjach człowiek zaczyna inaczej myśleć o bezpieczeństwie swojej rodziny – twierdzą zgodnie.
Przełomem była rozmowa ze starszą znajomą z rodzinnych stron. Sama zawsze chciała wrócić, ale odkładała decyzję. Teraz nie wyobrażała sobie zostawić wnuków i rodziny. „To najlepszy moment. Nie odkładajcie” – poradziła Kasi.
Kasia i Marcin przygotowywali się do powrotu przez dwa lata. Marcin pochodził z Podlasia, Kasia ze Świętokrzyskiego. Trzeba więc było ustalić miejsce zamieszkania. Sprawdzali szkoły, możliwości zatrudnienia, gromadzili oszczędności. Intensywnie uczyli Kacpra języka polskiego.
Po powrocie spędzili ponad rok na Podlasiu, zanim osiedli w Starachowicach. W obu miejscach Marcin w miarę szybko znalazł pracę jako operator maszyn. Kasia pracuje w gabinecie kosmetycznym i jako masażystka.
– W Polsce też można sobie poradzić, szczególnie jeśli oboje małżonkowie pracują. W Stanach można zarabiać więcej, ale jednocześnie więcej się wydaje. Nie można patrzeć wyłącznie na wysokość wynagrodzenia – odpowiadają zapytani o zarobki i koszty życia.
Do pierwszej klasy Kacper poszedł już w Polsce. Rodzice mówią, że poradził sobie świetnie: otrzymuje wyróżnienia, uprawia sporty. I co najważniejsze, czuje się Polakiem.
– Zaadaptował się chyba najszybciej z naszej rodziny – śmieją się rodzice.
Kasia zauważa, że w Polsce zajęcia sportowe dla dzieci są bardziej przystępne cenowo niż w Stanach, gdzie nie każdą rodzinę stać na regularne treningi. Docenia też polski system świadczeń socjalnych.
– W Stanach miałam 5-10 dni urlopu. Nie miałam macierzyńskiego. Kiedy ktoś zachorował, musiał zostać w domu, niekoniecznie otrzymując wynagrodzenie. Polska to dobre miejsce dla kobiet, które planują rodzinę. W Ameryce obawiałam się mieć dwójkę czy trójkę dzieci. W Polsce już tak się nie boję – mówi Kasia.
Jako osoba związana z branżą kosmetyczną Kasia zauważa też różnicę w standardach usług. Jak mówi, salony w Polsce są świetnie wyposażone, dużą uwagę zwraca się na sterylność i higienę.
Oboje przyznają, że z Ameryki przydaje im się język angielski. Kasia twierdzi, że wyniosła też pozytywne elementy z amerykańskiej kultury uśmiechu i otwartości. Marcinowi przydają się umiejętności związane z remontami i obsługą maszyn. Chciałby jednak, aby osoby takie jak Kasia, które wyjechały bardzo młodo, miały „jakiś program wsparcia” po powrocie.
– Kasia nie miała polskich dokumentów ani prawa jazdy, a jej amerykańskie dyplomy nie zostały uznane. Musiała zaczynać od początku, m.in. ponownie robić kursy masażu – wylicza.
Decyzja o powrocie wywoływała różne reakcje. Jedni gratulowali odwagi, inni straszyli trudnościami i wojną. Niektórzy regularnie dzwonili z pytaniem: „No i co? Jest źle?”.
– Niektórzy nie potrafią zrozumieć, że można po prostu nie chcieć mieszkać w Ameryce. Uważają, że skoro ktoś wrócił, to mu się nie udało. Nasz powrót nie oznacza porażki. Każdy ma prawo wybrać miejsce, w którym chce żyć – mówią.
Nie tęsknią za Chicago ani za Ameryką. Ani jednego dnia nie żałowali swojej decyzji. Kasia tęskni jedynie za konkretnymi ludźmi, w tym przyjaciółką. W najbliższych planach, oprócz powiększenia rodziny, jest też kupno domu.
– Mamy rodzinę, znajomych, bezpieczne otoczenie, pracę i możliwość wychowywania syna w kraju, z którym się identyfikujemy. Nigdzie nie jest idealnie. Ale najważniejsze jest poczucie, że jesteśmy u siebie – podsumowuje Kasia.
Piotr: dopóki żyją rodzice
Piotr Krychniak wrócił do Polski po 29 latach spędzonych głównie w Stanach Zjednoczonych.
– Dopóki żyją rodzice, zamierzam tu pozostać – deklaruje 60-latek.
Wyjechał z Polski w 1990 roku, gdy po upadku Muru Berlińskiego przed studentami z Europy Wschodniej otworzyły się nowe możliwości. Po roku spędzonym we Włoszech trafił do Houston w ramach międzynarodowej wymiany. W Stanach ukończył informatykę, założył rodzinę i rozpoczął karierę w branży IT. Z żoną, pochodzącą z Wenezueli, wychowywał trzy córki na przedmieściach Austin w Teksasie. Bardzo dużo podróżował służbowo.
– Przez wiele lat spędzałem nawet 200 nocy rocznie poza domem. Zdarzało mi się budzić w środku nocy w hotelu i przez kilka minut zastanawiać się, gdzie jestem i co tam robię. Taki tryb życia odbijał się na moim zdrowiu i życiu rodzinnym – wyznaje Piotr.
Gdy córki dorosły, Piotr coraz częściej myślał o starzejących się rodzicach w Polsce. Był jedynakiem, a choroba wuja uświadomiła mu, że podobna sytuacja może spotkać jego ojca.
– Nie chciałem być uziemiony za oceanem, ograniczony do 2-3 tygodni urlopu. Chciałem być na miejscu i reagować, gdyby coś się działo.
Początkowo Piotr pracował zdalnie z Bułgarii i co kilka miesięcy odwiedzał rodziców. W 2019 roku pojawiła się możliwość pracy zdalnej z Krakowa. Dodatkowo najmłodsza córka planowała studia w Amsterdamie. Decyzja zapadła. Miał już w Krakowie mieszkanie kupione wcześniej na inwestycję.
Dziś odwiedza rodziców dwa razy w miesiącu, codziennie dzwoni. Ojciec ma 89 lat, mama 84. Oboje są wciąż stosunkowo samodzielni, choć mama ma problemy z sercem.
– Kiedy tylko trzeba, wsiadam w samochód, zabieram psa i jadę do Warszawy. Podróż trwa około trzech godzin, a więc to nic jak na teksańskie odległości – śmieje się Piotr.
Po siedmiu latach Piotr pozytywnie ocenia życie w Polsce, choć przyznaje, że jego doświadczenie jest specyficzne i niepełne. Nie spłaca kredytu hipotecznego. Korzysta z NFZ i ZUS, ale pracując dla zagranicznej firmy, do niedawna zarabiał co najmniej 50 proc. więcej niż typowe polskie stawki na podobnym stanowisku.
Po restrukturyzacji firmy Piotr stanął w obliczu poszukiwania nowej pracy na polskim rynku. Jak mówi, już zauważył różnice w procesie rekrutacji.
– Kiedy aplikowałem na stanowiska w Stanach, zazwyczaj otrzymywałem odpowiedź. W Polsce często nie dostaję żadnej informacji zwrotnej. To mało profesjonalne – twierdzi Piotr.
Piotr przyznaje, że po trzech dekadach poza krajem, czuje się podwójnym emigrantem.
– Miejsce, które się opuściło wiele lat wcześniej, nadal istnieje, ale jest już inne. Powrót nie oznacza odnalezienia świata, który się pamięta – mówi.
Zderzenie z nową rzeczywistością po raz pierwszy odczuł, gdy po złamaniu ręki w 2021 r. po raz pierwszy korzystał z Narodowego Funduszu Zdrowia.
– Skierowanie od ortopedy nie było honorowane w szpitalach. Musiałem zgłosić się do poradni przyszpitalnej i zaczynać wszystko od nowa. W USA dostęp do interwencji medycznej jest szybszy, oczywiście jeśli płaci się ubezpieczenie. Tu musiałem uzbroić się w cierpliwość i nauczyć się poruszać po systemie – tłumaczy.
Piotr chwali poziom cyfryzacji polskiej administracji, który – jego zdaniem – jest znacznie wyższy niż w Stanach. Po latach na emigracji zauważa ogromny postęp w transporcie. Wylicza rozwiniętą sieć kolejową, przystępne ceny biletów, autobusy docierające do mniejszych miejscowości – co w Teksasie było nie do pomyślenia – oraz nowe drogi ekspresowe.
Pod względem politycznym Piotr przyznaje, że nie czuje przynależności do żadnej grupy.
– Nadal częściej myślę o sprawach politycznych w Teksasie, gdzie mieszkają moje córki, niż o polskiej polityce. Znam tamte realia, natomiast polskie pozostają dla mnie trochę abstrakcyjne.
Z Teksasu brakuje mu ulubionej sieci supermarketów oraz różnorodności społeczeństwa i bardziej naturalnej akceptacji dla odmienności.
– W Polsce dostrzegam większą nieufność wobec osób z innych krajów. Czasem wystarczy inny język lub akcent, żeby pojawił się dystans.
Zapytany o dalsze plany, Piotr przyznaje, że przyszłość pozostaje otwarta. Choć regularnie, co parę miesięcy, widuje się z rodziną, żadna z córek nie planuje zamieszkać w Polsce. Chciałby być blisko nich, ale na razie – blisko rodziców.
Maryla: najważniejsi są ludzie
Maryla Jaworska wróciła ze Stanów do rodzinnego Krakowa dokładnie po 34 latach i jednym dniu.
– Zawsze uważałam, że Ameryka nie jest dobrym krajem dla niezamożnych starszych osób – twierdzi 75-latka.
W 1986 r. pracowała jako psycholog w szpitalach i poradniach, gdy przyjaciółka z USA zaproponowała: „Jeżeli możesz sobie załatwić roczny urlop, to przyjedź”. Maryla mówi, że nie myślała wówczas, że nadejdzie przełomowy rok 1989. Pojechała do Ameryki po przygodę.
W Chicago przez trzy dekady pracowała w zawodzie – w Polskiej Opiece Społecznej (dziś Zrzeszenie Amerykańsko-Polskie), szpitalu, amerykańskiej poradni. Po przejściu na amerykańską emeryturę nadal dorabiała w Zrzeszeniu. Jednak nie ominęły jej zmiany i redukcje w organizacji. Zwolnienie z pracy było dla niej bolesnym doświadczeniem – także pod względem finansowym.
– Nigdy nie zarabiałam dużo – raczej poniżej średniej. Po odejściu męża samotnie wspierałam finansowo dziecko, potem przyszedł kryzys lat 2007-2009. Z biegiem lat coraz trudniej było mi się utrzymać. Po zwolnieniu z pracy zaczęłam poważnie myśleć o powrocie. Nie było mnie stać na dalsze życie w Ameryce, nie mówiąc już o kosztach opieki zdrowotnej na starość – wyznaje Maryla.
Zawsze tęskniła za rodzinnym Krakowem i ludźmi, których tam zostawiła. Dodatkowo – jak mówi – nie chciała „wisieć” nad swoim dorosłym już dzieckiem.
– Wiem, że ono ma prawo do własnego życia, a nie do ciągłego martwienia się o samotną matkę – mówi.
Maryla wróciła do Polski w marcu 2020 roku, na samym początku pandemii. Wynajęła mieszkanie w okolicy, w której mieszkała przed wyjazdem. Znajomi dziwili się: na wynajem po tylu latach w Ameryce?
– Odpowiadałam: dla mnie najważniejsi są ludzie, a nie posiadanie nieruchomości. W Polsce miałam przyjaciół, znajome miejsca, własne korzenie. Nie musiałam budować wszystkiego od początku.
Miała też niewielką polską emeryturę za lata przepracowane przed wyjazdem, którą otrzymuje obok amerykańskiego świadczenia. Może korzystać z publicznej opieki zdrowotnej, co – jak przyznaje – było jednym z ważnych powodów powrotu.
– System ma swoje problemy, przede wszystkim wielomiesięczne kolejki do specjalistów. Wiele osób najpierw płaci za prywatną konsultację, a później korzysta z dalszego leczenia w ramach NFZ. Mimo to mam poczucie bezpieczeństwa, którego w Ameryce już nie miałam.
Maryla dobrze czuje się w Krakowie. Ceni czystą, bezpieczną i bezpłatną dla seniorów komunikację miejską. Trochę przeszkadza jej hałas i tłok na Rynku Głównym, gdzie problemem – jak mówi – są pijani młodzi turyści zagraniczni. Mimo to czuje się tam bezpiecznie.
Maryla śmieje się, że w pierwszych latach po powrocie musiała odzwyczaić się od pozdrawiania ludzi na ulicy.
– Ludzie patrzyli na mnie ze zdumieniem, gdy uśmiechałam się i mówiłam „dzień dobry”. Na szczęście mam wrażenie, że to się zmienia. Ludzie częściej się uśmiechają. Nawet pani w warzywniaku potrafi powiedzieć „miłego dnia”.
Maryla stara się zachować aktywność zawodową. Pomaga pro bono. Czasami w Krakowie odwiedzają ją byli podopieczni.
A co z Chicago?
– Powrót nie oznaczał, że przestałam kochać Amerykę. Tęsknię za jeziorem Michigan, przestrzenią, wolnością, podróżami samochodowymi i oczywiście za córką, która na szczęście odwiedza mnie w Polsce. Ale tutaj mam swoje miejsce i poczucie, że jestem u siebie.
Dodatnie saldo migracji
Według danych GUS, które przeanalizował portal Obserwator Gospodarczy, od 2016 r. Polacy częściej wracają ze Stanów, niż się tam przeprowadzają, a dystans dochodów między krajami maleje. Po szczycie emigracji do USA w latach 80. zmiana trendu stała się widoczna już po kryzysie finansowym w latach 2007-2009, gdy saldo migracji zaczęło zbliżać się do zera.
W ciągu ostatnich 30 lat dochód gospodarstwa domowego, uwzględniający darmowe usługi od państwa, wzrósł w Polsce z niecałych 30 proc. poziomu amerykańskiego do ponad 55 proc. w 2024 roku.
Trend częstszych powrotów potwierdza konsul Michał Arciszewski z Konsulatu Generalnego RP w Chicago, który zauważa coraz więcej zapytań w tej sprawie, szczególnie od osób w wieku emerytalnym. Jak mówi, wiele praktycznych porad dotyczących formalności przed wyjazdem i już po powrocie można znaleźć na rządowej stronie powroty.gov.pl.
Joanna Marszałek
[email protected]
*Nazwisko jest znane redakcji.
