Na zachodnich obrzeżach Kairu, w miejscu, gdzie miasto ustępuje miejsca pustyni, przez lata rosła ogromna budowla, która miała dorównać rozmachem dawnym świątyniom faraonów. W listopadzie 2025 roku, po niemal dwóch dekadach przygotowań, świat wreszcie zobaczył efekt tej pracy. W pobliżu piramid w Gizie otwarto Wielkie Muzeum Egipskie – największe na świecie muzeum poświęcone jednej cywilizacji.
Ceremonia inauguracji była spektaklem godnym historii Egiptu. Nad płaskowyżem Gizy rozbłysły lasery, w nocnym powietrzu rozbrzmiała orkiestra, a setki dronów utworzyły świetlisty wizerunek maski Tutanchamona. Wśród gości znaleźli się przywódcy państw, przedstawiciele rodzin królewskich i archeolodzy z całego świata. W tym symbolicznym momencie Egipt otworzył nowy rozdział w opowieści o swojej najstarszej przeszłości.
Sto tysięcy zabytków
Budowa muzeum była przedsięwzięciem niemal równie długim i skomplikowanym jak wznoszenie niektórych starożytnych monumentów. Projekt ogłoszono jeszcze na początku XXI wieku, lecz kolejne kryzysy gospodarcze, zmiany polityczne i problemy finansowe wielokrotnie opóźniały jego realizację. Ostateczny koszt przekroczył miliard dolarów. Dla władz Egiptu była to jednak inwestycja nie tylko w turystykę, lecz także w narodową dumę i ochronę dziedzictwa.
Sam gmach robi wrażenie jeszcze zanim przekroczy się jego próg. Rozległa, geometryczna bryła z kamienia i szkła została ustawiona tak, by z tarasów i ogromnych przeszkleń widać było piramidy: Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa. Architekci chcieli, aby nowoczesna konstrukcja nie konkurowała z monumentalnym krajobrazem Gizy, lecz tworzyła z nim dialog. W efekcie powstała budowla, która zdaje się wyrastać z pustynnego piasku, a zarazem otwierać szeroką perspektywę na jedne z najstarszych cudów świata.
Pierwsze kroki w muzeum prowadzą do ogromnego atrium. Tam odwiedzających wita potężny posąg Ramzesa II, wykuty z czerwonego granitu ponad 3 tysiące lat temu. Kolos, wysoki na jedenaście metrów, przez dekady stał na ruchliwym placu w centrum Kairu, narażony na spaliny i wibracje ulicznego ruchu. Dziś spogląda na przybyszów w przestrzeni pełnej światła.
Z atrium wznosi się monumentalna klatka schodowa, której balustrady i podesty tworzą swoistą galerię rzeźb. Setki statuetek, reliefów i fragmentów świątynnych dekoracji prowadzą zwiedzających ku głównym salom wystawowym. W sumie w muzeum zgromadzono ponad sto tysięcy zabytków – od drobnych amuletów i fragmentów papirusów po monumentalne posągi władców.
Skarbiec przeszłości
Największą sensacją pozostaje jednak skarb Tutanchamona. Od chwili odkrycia grobowca młodego faraona przez Howarda Cartera w 1922 roku jego wyposażenie było rozproszone między różne galerie i magazyny. Teraz po raz pierwszy w historii ponad 5 tysięcy przedmiotów z grobowca znalazło się w jednym miejscu. Złote trony, rydwany, ceremonialna broń, misternie zdobione skrzynie i słynna maska z litego złota układają się w opowieść o królu, który żył zaledwie 19 lat, lecz po śmierci stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych władców w dziejach.
Wśród najcenniejszych eksponatów znajduje się także licząca około 4500 lat łódź słoneczna faraona Cheopsa. Ten niezwykły statek, zbudowany z cedrowych desek i złożony bez użycia metalowych gwoździ, przez tysiąclecia spoczywał rozebrany na części w kamiennej jamie obok Wielkiej Piramidy. Według starożytnych wierzeń miał służyć faraonowi w jego podróży wraz z bogiem słońca Ra przez niebiańskie wody. Dziś zrekonstruowana łódź zajmuje osobną galerię dowodząc, jak zaawansowana była technika egipskich rzemieślników.
Obiekt ekologiczny
Wielkie Muzeum Egipskie nie jest jednak tylko skarbcem przeszłości. Równie ważnym elementem projektu stała się nowoczesna infrastruktura konserwatorska. W kompleksie działa 19 wyspecjalizowanych laboratoriów, w których naukowcy analizują pigmenty, drewno, tkaniny i metal. Dzięki precyzyjnej kontroli temperatury i wilgotności możliwe jest zabezpieczenie zabytków liczących tysiące lat przed niszczącym działaniem czasu.
Zaskakujące jest także to, że muzeum stało się jednym z najbardziej zaawansowanych ekologicznie obiektów tego typu na świecie. W 2024 roku Międzynarodowa Korporacja Finansowa przyznała mu certyfikat EDGE Advanced Green Building. Oznacza to, że projekt spełnia rygorystyczne standardy oszczędzania energii i wody. Według obliczeń zużycie energii jest tu o ponad 60 procent niższe niż w typowym budynku tej wielkości, a zapotrzebowanie na wodę zmniejszono o około jedną trzecią.
Jak osiągnięto taki rezultat w miejscu, gdzie latem temperatury przekraczają 40 °C? Sekret tkwi w przemyślanej architekturze. Dach o refleksyjnej powierzchni odbija część promieni słonecznych, a głębokie zewnętrzne przesłony chronią wnętrza przed bezpośrednim nagrzewaniem. Systemy klimatyzacji i oświetlenia zaprojektowano tak, aby zużywały minimalną ilość energii, a inteligentne liczniki stale monitorują poziom poboru prądu.
Dodatkowym wsparciem jest instalacja słoneczna o mocy jednego megawata, która już dziś pokrywa część zapotrzebowania muzeum na energię. W planach znajduje się rozbudowa systemu do 10 megawatów, co pozwoliłoby znacząco zbliżyć się do energetycznej samowystarczalności kompleksu. Woda deszczowa – choć w Kairze rzadko pada – jest gromadzona w specjalnym zbiorniku, filtrowana i wykorzystywana do nawadniania ogrodów.
Ekologiczne rozwiązania mają znaczenie nie tylko dla środowiska, ale także dla samych zabytków. Stabilny mikroklimat chroni kruche drewno, farby i tkaniny przed gwałtownymi zmianami temperatury i wilgotności. W epoce globalnego ocieplenia, kiedy wiele stanowisk archeologicznych narażonych jest na nowe zagrożenia klimatyczne, takie rozwiązania stają się niezbędne.
Otwarcie muzeum ma również ogromne znaczenie dla egipskiej turystyki. Władze kraju liczą, że nowa instytucja przyciągnie miliony odwiedzających rocznie i stanie się jednym z najważniejszych punktów na mapie światowych podróży. Aby ograniczyć zanieczyszczenie w okolicach piramid, wprowadzono elektryczne autobusy dowożące turystów na płaskowyż Gizy zamiast setek prywatnych samochodów.
Wielkie Muzeum Egipskie to coś więcej niż tylko kolejna atrakcja turystyczna. To próba pogodzenia dwóch światów: starożytnej historii i współczesnych wyzwań technologicznych. W cieniu piramid powstało miejsce, które opowiada o 4 tysiącach lat ludzkiej cywilizacji, a jednocześnie stara się odpowiadać na pytania o przyszłość – o to, jak chronić dziedzictwo przeszłości w świecie coraz bardziej gorącym, zatłoczonym i spragnionym energii.
Jacek Hilgier
