O sztucznej inteligencji, potrzebie bliskości i relacji, której nie zastąpi ekran

Rozmowa z chatbotem pomaga nazwać emocje lub uporządkować myśli. Jednak poczucie bycia wysłuchanym przez program nie oznacza tego samego co spotkanie z człowiekiem. Szczególnie gdy potrzebujemy psychoterapii.

Dlaczego tak łatwo otwieramy się przed chatbotem?

Pisanie do programu wydaje się łatwiejsze niż rozmowa z bliską osobą. Nie widzimy grymasu zniecierpliwienia, nie obawiamy się, że zabieramy komuś czas. Możemy wielokrotnie wracać do tego samego problemu, bez skrępowania opisywać samotność, zazdrość czy wstyd.

Dla osoby, która słyszała wcześniej: „Przesadzasz” albo „Inni mają gorzej”, spokojna odpowiedź jest szczególnie poruszająca. Potrzeba akceptacji jest przecież głęboko ludzka. Nie ma powodu, by zawstydzać kogoś za szukanie ukojenia w technologii.

Warto jednak pamiętać, że chatbot generuje wypowiedzi, które mogą brzmieć empatycznie, ale tak naprawdę to tylko sztuczna inteligencja. Nie przeżywa troski ani nie poznaje nas w sposób, w jaki robi to drugi człowiek.

„Tutaj przynajmniej nikomu nie przeszkadzam”

Wyobraźmy sobie Annę, czterdziestoletnią kobietę, która po rozstaniu zaczęła wieczorami rozmawiać z chatbotem. To fikcyjny przykład sytuacji, która może wydarzyć się w codziennym życiu.

Początkowo Anna zapisywała swoje myśli i przygotowywała pytania na terapię. Rozmowy pomagały jej przetrwać trudniejsze chwile. Z czasem coraz rzadziej dzwoniła do przyjaciółki. „Nie chcę jej ciągle obciążać. Tutaj mogę mówić bez końca” – tłumaczyła sobie.

Kiedy znajoma odwołała spotkanie, Anna napisała: „Nikomu na mnie nie zależy”. Uzyskała odpowiedź podsuwającą jej pomysł na odsunięcie się od raniących osób. Chatbot nie pomógł jednak sprawdzić, czy odwołane spotkanie rzeczywiście oznaczało odrzucenie.

Podczas sesji terapeutka zapytała: „Co poczułaś, zanim uznałaś, że nie jesteś ważna?”. Anna rozpłakała się. Wróciło wspomnienie dziecięcego czekania na uwagę mamy. Sesja skupiła się na powtarzającym się doświadczeniu, które wpływało na jej obecne relacje.

Terapia jest czymś więcej niż wspierającą odpowiedzią

Psychoterapia obejmuje rozumienie objawów, historii życia, sposobów radzenia sobie i funkcjonowania w relacjach. Terapeuta wspólnie z pacjentem ustala cele, obserwuje przebieg pracy i dostosowuje interwencje. Zwraca uwagę także na milczenie, zmianę tonu głosu czy rozbieżność między słowami a emocjami.

Ważną częścią tego procesu jest przymierze terapeutyczne oparte na zaufaniu, wspólnym kierunku i gotowości do współpracy. Chatbot nie zastępuje tej relacji ani profesjonalnej odpowiedzialności za leczenie.

W prawdziwej relacji można doświadczyć czegoś nowego

Osoba przekonana, że jej emocje są ciężarem, może stopniowo odkrywać, że drugi człowiek potrafi przy nich pozostać. Ktoś, kto zawsze zgadza się z innymi, może po raz pierwszy powiedzieć terapeucie: „Nie zgadzam się” i zobaczyć, że relacja nadal trwa.

Z perspektywy adlerianowskiej takie doświadczenia tworzą przestrzeń do pracy nad poczuciem przynależności i przekonaniami o własnej wartości. Pomagają nabierać odwagi do uczestniczenia w życiu mimo niedoskonałości.

Także nieporozumienie z terapeutą może stać się materiałem do pracy. Można je nazwać, wyjaśnić i wspólnie poszukać rozwiązania. Ta możliwość ma szczególne znaczenie dla osób, które wcześniej doświadczały odrzucenia.

Technologia jako pomoc w drodze do człowieka

Chatbot może służyć do przygotowania pytań na sesję lub uporządkowania notatek. Warto omówić korzystanie z chatbota z terapeutą i pamiętać o ochronie prywatnych danych. Należy pamiętać, że odpowiedzi sztucznej inteligencji mogą być błędne, a poczucie chwilowej ulgi nie zawsze oznacza trwałą poprawę.

Warto więc pytać siebie: „Czy te rozmowy pomagają mi zbliżać się do ludzi, czy coraz częściej je zastępują?”.

Chatbot odpowie na nasze słowa. Prawdziwa relacja terapeutyczna daje możliwość autentycznego bycia z drugim człowiekiem. I właśnie to spotkanie rozpoczyna pozytywne zmiany.