Lata pięćdziesiąte XX wieku były czasem ogromnych zmian. Świat dopiero podnosił się z ruin po II wojnie światowej, a jednocześnie rozpoczynała się zimna wojna między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim. Oba mocarstwa inwestowały ogromne środki w rozwój technologii rakietowej, która, jak słusznie przewidywano, mogła służyć zarówno celom militarnym, jak i przyszłym misjom kosmicznym.
Wizjoner z Niemiec
Jedną z najważniejszych postaci tego wyścigu był Wernher von Braun. Podczas wojny kierował w Niemczech pracami nad rakietami V-2. Była to broń niezwykle nowoczesna, ale powstała kosztem niewolniczej pracy tysięcy więźniów, dlatego jego postać do dziś budzi liczne kontrowersje. Po zakończeniu wojny von Braun wraz z grupą współpracowników trafił do Stanów Zjednoczonych w ramach tajnej operacji Paperclip, mającej na celu sprowadzenie do USA czołowych niemieckich naukowców. Po przyjeździe rozpoczął pracę dla amerykańskiej armii, marząc jednak nie o pociskach, lecz o eksploracji kosmosu.
Problem polegał na tym, że niewielu polityków traktowało jego wizje poważnie. W pierwszej połowie lat pięćdziesiątych kosmos wydawał się odległą fantazją. Większość Amerykanów znała rakiety jedynie z komiksów i filmów science fiction. Von Braun potrzebował kogoś, kto potrafiłby przemówić do wyobraźni sceptyków, a zarazem całego społeczeństwa. Tą osobą okazał się Walt Disney.
Disney był już wówczas jednym z najbardziej wpływowych ludzi amerykańskiego show-biznesu. Jego studio produkowało filmy animowane, a w 1955 roku otwarto Disneyland – park, który miał przenosić gości do światów marzeń. Sam Disney fascynował się nowoczesną technologią i wierzył, że nauka może inspirować równie mocno jak bajki. Interesowały go zwłaszcza wynalazki, które mogły zmienić codzienne życie i otworzyć przed człowiekiem nowe możliwości w najbliższej przyszłości.
Dlatego zainteresował się kosmosem. Zamiast jednak tworzyć kolejną baśń, postanowił pokazać widzom przyszłość opartą na prawdziwej wiedzy naukowej. W tym celu zaprosił do współpracy Wernera von Brauna oraz grupę ekspertów zajmujących się astronautyką.
Kosmos w telewizji
Efektem tej współpracy była seria telewizyjnych programów popularnonaukowych poświęconych eksploracji kosmosu. Pierwszy z nich, „Man in Space”, wyemitowano w marcu 1955 roku. Program był czymś zupełnie nowym. Łączył animacje Disneya, efektowne modele rakiet oraz rzeczowe wyjaśnienia von Brauna, który występował przed kamerą niczym profesor uchylający przed widzami drzwi do przyszłości.
Miliony ludzi po raz pierwszy zobaczyły realistyczne wizje stacji orbitalnych, rakiet wielostopniowych i lotów na Księżyc. To, co wcześniej wydawało się fantastyką, nagle pojawiło się na wyciągnięcie ręki i nabrało naukowej wiarygodności.
Program odniósł ogromny sukces. Obejrzało go ponad 40 milionów Amerykanów – liczba imponująca jak na połowę lat pięćdziesiątych. Wśród widzów znaleźli się nie tylko zwykli obywatele, lecz także wojskowi, naukowcy i politycy.
Podobno jednym z największych entuzjastów programu był sam prezydent Dwight D. Eisenhower, który poprosił o kopię filmu do prywatnego pokazu w Białym Domu. Nagle rozmowy o podróżach kosmicznych przestały być domeną pisarzy i wąskiej grupy naukowców. Stały się tematem narodowej debaty.
Disney i von Braun poszli za ciosem. Przygotowali kolejne odcinki: „Man and the Moon” oraz „Mars and Beyond”. Pokazywały one niezwykle szczegółowe, wręcz prorocze wizje przyszłych misji. Co zaskakujące, wiele zaprezentowanych pomysłów przypominało rozwiązania, które kilkanaście lat później wykorzystano podczas programu Apollo.
Oczywiście nie wszystko okazało się trafne. Twórcy przewidywali budowę ogromnych stacji orbitalnych jeszcze przed lądowaniem na Księżycu, a część projektów rakiet była bardziej widowiskowa niż praktyczna. Najważniejszy cel został jednak osiągnięty – Amerykanie zaczęli wierzyć, że podbój kosmosu jest możliwy.
Od ekranu do Apollo
Stało się to w najbardziej odpowiednim momencie. Kiedy w 1957 roku Związek Radziecki wystrzelił Sputnika, pierwszego sztucznego satelitę Ziemi, Stany Zjednoczone znalazły się pod ogromną presją. Społeczeństwo domagało się adekwatnej odpowiedzi. Kilka lat wcześniej Disney i von Braun przygotowali grunt pod tę reakcję. Dzięki ich programom Amerykanie rozumieli już, czym są rakiety i dlaczego eksploracja kosmosu ma znaczenie. Zrozumieli to również politycy z prezydentem i członkami Kongresu na czele. Dalsze wypadki potoczyły się szybko.
W 1958 roku powstała NASA. Wkrótce Wernher von Braun stanął na czele zespołu opracowującego najpotężniejszą rakietę w historii – Saturna V. To właśnie ona wyniosła astronautów programu Apollo w kierunku Księżyca.
Choć Walt Disney nie doczekał pierwszego lądowania na Srebrnym Globie – zmarł w 1966 roku – jego wpływ na amerykański program kosmiczny trudno przecenić. Nie budował rakiet, nie projektował silników i nie szkolił astronautów. Zrobił jednak coś równie ważnego: sprawił, że miliony ludzi uwierzyły w możliwość lotu na Księżyc.
Historycy często podkreślają, że wielkie projekty technologiczne wymagają nie tylko pieniędzy i naukowców, ale także społecznego poparcia. Bez entuzjazmu obywateli politycy rzadko decydują się na kosztowne przedsięwzięcia. Disney doskonale rozumiał siłę telewizyjnego i filmowego przekazu. Potrafił zamienić skomplikowaną inżynierię w fascynującą przygodę, którą chciały śledzić całe rodziny.
20 lipca 1969 roku Neil Armstrong i Buzz Aldrin postawili stopy na powierzchni Księżyca. Za tym sukcesem stała rzesza inżynierów, naukowców i techników. Jednak gdzieś u źródeł tej niezwykłej historii znajdowały się również programy telewizyjne emitowane kilkanaście lat wcześniej, w których Walt Disney i Wernher von Braun wspólnie pokazali Amerykanom przyszłość.
Dowodzi to, że wielkie osiągnięcia nie zawsze rodzą się wyłącznie w laboratoriach. Czasem zaczynają się od porywającej historii opowiedzianej we właściwym momencie. Bez wyobraźni nie byłoby marzeń, a bez marzeń – rakiet zmierzających ku gwiazdom.
Jacek Hilgier
